OSMANLI’nın ARAP HARFLERİNDEN KURTULMA ÇABALARI

19 Kasım 2019 Salı 11:31

Atatürk’ten önce kimler çaba harcamış, şaşıracaksınız..

OSMANLI'nın ARAP HARFLERİNDEN KURTULMA ÇABALARI

Onlardan bazıları; Padişah lll.Selim  -  Ahmet Cevdet Paşa -  Mehmet Tahir Münif Paşa – Kılıçzade Hakkı - Mustafa Celalettin Paşa - Namık Kemal - Celal Nuri İleri - Enver Paşa – Sultan ll.Abdülhamit - Ziya Gökalp  

Sultan Abdulhamit bile CEHALET’in sebebi olarak Arap harflerini sorumlu tutmuş..
İşte işte Arap Alfabesi ile Latin Alfabesinin 130 yıllık serüveni..
Türk tarihinde Latin harfleriyle yazılan ilk Türkçe metin, 3. Selim döneminde görülür. Fransız Devrimi'nin yapıldığı 1789 yılında tahta çıkan 3. Selim, saray hizmetinde görevlendirmek için Fransız mimar Antoine Ignace Melling'i, bilinen adıyla Melling Paşa'yı himayesi altına aldı. Kısa sürede Türkçeyi söken yetenekli mimar, hiçbir zaman Arapça harfleri öğrenmedi. İstanbul'daki ilk işi padişahın kız kardeşi Hatice Sultan'ın Ortaköy'deki sarayını restore etmekti. Ancak ortada bir sorun vardı; namahrem olduğu için Hatice Sultan'ın karşısına geçip yüz yüze görüşemezdi. O da düşüncelerini sultana Türkçe olarak Latin harfleriyle kaleme aldı. Hatice Sultan da Melling'in mektuplarına yine Latin harfleriyle yazılmış Türkçe yanıt verdi. Bu sıra dışı tecrübe,  çok geçmeden Osmanlı aydınları arasında dilde reform ve yeni alfabe tartışmaları su yüzüne çıkardı. Osmanlı'da modernleşme ve yenileşme hareketinin başladığı  Tanzimat Dönemi'nden (1839-1876) Cumhuriyet'e kadar geçen sürede alfabede reform yapmak için  çok farklı görüşler ortaya çıktı. Macit Paşa gibi Ermeni alfabesini kullanmayı önerenlerden, Orhun ve Uygur alfabesine dönmeyi teklif edenlere kadar çeşit çeşit görüşler boy gösteriyordu. Aslına bakılacak olursa Tanzimat'ın ilk dönemlerindeki hakim görüş, Arap harfleri üzerinde reform yapılması ve Avrupa dillerinde olduğu gibi sözcüğü oluşturan harflerin ayrı ayrı yazılmasıydı. Ancak bu görüş zaman içinde Latin alfabesine geçiş yönünde evrim geçirdi.
*
Alfabe ile ilgili Fitili ilk ateşleyenler olarak Ahmet Cevdet Paşa ve Münif Paşa’yı gösterebiliriz. Onlar, Arap alfabesinin Türkçe’deki bazı sesleri ortaya çıkarmada yetersiz kaldığını ve bunu aşmak için bir takım iyileştirmeler yapılması gerektiğini ilk savunanlar.  Münif Paşa, 1862 yılında verdiği bir konferansta  Avrupalı  6-7 yaşındaki çocukların okuyup-yazmayı kolaylıkla öğrendiklerini, böylelikle toplumun her tabakasının kendilerini ifade edecek kadar iyi yazabildiğini dile getiriyordu. Münif Paşa, mevcut alfabede ıslahat yapılması gerektiğini savunuyordu
*
1863 yılında İstanbul’a gelen Azeri yazar Mirza Feth Ali Uhundof,  aslı kril alfabesine dayanan ama Lâtin el yazısına benzeyen,  bir yazı dizgesi ortaya attı. Önerisi, farklı bir alfabeye yönelimin ilk örneklerinden olması bakımından önem taşıyordu. 
*
1869 yılında “Eski ve Modern Türkler”  kitabında Türklerin, Turan ve Aryan ırklarının karışımı olduğunu iddia eden Nâzım Hikmet'in dedesi Polonya kökenli Mustafa Celaleddin Paşa da, Latin alfabesine geçilmesini savunuyor, hatta kızına Latin harflerle Türkçe mektuplar yazıyordu.
*
1869’da Terakki Gazetesi yazarı Hayrettin Bey, “Maârif-i Umûmiye” adlı makalesinde doğrudan doğruya Latin alfabesini almaktan söz ediyordu. Hayrettin Bey’e göre toplum, içinde bulunduğu zorlukları ancak Lâtin yazısı ile aşabilirdi. Latin harfleri sayesinde yüzde 3’ü geçmeyen “okur-yazar” oranının artacağına inanıyordu.
*
Yine 1869 yılında Türk milliyetçiliğinin ilham kaynaklarından olan Namık Kemal bir yazısında “İslamlar alfabelerini ıslah etmedikçe talim ve terbiyede kolaylık, dolayısıyla Avrupa medeniyeti seviyesine yükselebilmek imkânsızdır.” ifadelerini kullanmıştı..
*
Birinci Meşrutiyet'i 1876'da ilan ederek anayasal düzeni kabul eden Sultan 2. Abdülhamit'in de Arap harfleriyle okuma ve yazmanın zorluğunu dile getirdiği bir sır değildi. Ali Vehbi Bey tarafından Fransızca çevrilerek yayımlanan SİYASİ HATIRATIM isimli kitabında Abdülhamit "Halkımızın büyük cehaletine sebep, okuma yazma öğrenimindeki güçlüktür. Bu güçlüğün nedeni ise harflerimizdir," der ve bu soruna çözüm olarak "Belki bu işi kolaylaştırmak için Latin alfabesini kabul etmek yerinde olur," ifadesini kullanır. Ancak Latin harflerini kullanma konusunda oldukça olumlu bir yaklaşım sergileyen Abdülhamit'in, Mustafa Kemal'in gösterdiği cesareti o günün şartları altında göstermesi mümkün olmadı
*
1884’te Ebuziya Tevfik, Şinasi gibi devrin önemli simaları basımda 500’ü aşan harf sayısını 112’ye indirme denemelerinde bulunmuş ve kendi matbaası için harfler döktürmüştü. Pek başarılı sonuç alınamasa da yaptıkları, bu konuda atılmış en somut örneklerden biri sayılabilirdi.
*
20. yüzyılın başlarında alfabe konusunda söz alanların sayısı artmaya başladı. 1908 yılında ilan edilen İkinci Meşrutiyet sonrası Latin harflerine dayanan bir Türk alfabesi fikrini savunanların sayısı da çoğalmıştı.
1909 yılında Maarif Nezareti’nin “İmla, Dilbilgisi ve Kelime Komisyonları” kurması bu konudaki ilk resmi girişim olarak tarihe geçti. Devlet kanadının üzerinde durduğu konu, Arap alfabesinin ıslah edilerek Türk diline uyarlanmasıydı.
Trablusgarp genel valisi Ali Kemalî Paşa’nın Bâbıâli’ye gönderdiği telgraflardan bir kısmı Lâtin harfli Türkçe telgraflardı. Valilerin bir kısmı telgraf işlemlerinde “Türkçe Mors Alfabesi”ni kullanır olmuşlardı.
*
Latin harflerini savunanların başında Celal Nuri(İleri) geliyordu. Önce “Tarih-i İstikbal” kitabında “Latin harflerini alalım.” diyen İleri, daha sonra “Tarih-i Tedenniyât-ı Osmaniye ve Mukadderât-ı Tarihiye” adlı eserinde, “Bunu yalnız biz kabul etmiş olmayacağız. Bundan evvel Romanyalılar da “Kiril” harflerle yazı yazarlardı; bilâhare Latin harflerini kabul ettiler, Almanlar yavaş yavaş “Gotik” harflerini bırakıp, Latin harflerini alıyorlar..” dedikten sonra başka örnekler de sıralıyordu 
*
1910 yılında  Arnavutluk  Lâtin alfabesine geçmek için Saray’a başvurur..  Padişah başvuru yazısını Şeyhülislâmlığa havale ederek konuyla ilgili fikrini sordu. Şeyhülislâm Sinop Mebusu Müftü Hasan Fehmi Efendi de, bunun hiç biçimde olamayacağını, Kuran’ın Latin harfleriyle yazılamayacağını, dolayısıyle Latin harfleriyle hiçbir Latin ülkesinde kullanılamayacağını belirten fetva vermişti 

*
Alfabe tartışmasına dahil olan Ziya Gökalp de, Lâtin alfabesine geçişi savunanlardandı. Gökalp, Arap alfabesinin Türkçeye uygun olmadığını dile getirmişti.
*
1911 yılında  Kılıçzâde Hakkı ile Hüseyin Cahit fırsat buldukça Lâtin yazısını savunmayı da ihmal etmemişlerdir. 
Tanin Gazetesi’nde 1913’te her gün birkaç yazısını Latin harfleriyle okuyucularına sunmuştu. Ancak bu girişim yeni yönetimin ilgisini çekmeyi başaramadı.
Dikkati çeken Serbest Fikir dergisi oldu. Latin harflerini destekleyici yazıları bulunan Kılıçzade Hakkı ve Celal Nuri’nin çıkardığı dergi bir süreliğine yönetim tarafından kapatıldı.
*
Enver Paşa da, dil konusuyla yakından ilgilenen isimler arasındaydı ve bu konuda bir uygulamaya imzasını atmıştı. Birinci Dünya Savaşı’ndan (1914-1918) aylar önce telgraf haberleşmelerini basitleştirmek adına harflerin ayrık yazılması (huruf-ı munfasıla) sistemini uygulamaya koydu.  Enver Paşa, ordu içi yazışmalarda kullanılmasını istediği bu yazıyı savaşın başlaması üzerine ertelemek zorunda kalmıştı. Söz konusu yazıya “Ordu Elifbası”, “Hatt-ı Cedit”, “Enver Paşa Yazısı”, “Alman Alfabesi” gibi isimler takılmıştı.
*
Alfabe konusu savaşların oluşturduğu havadan ötürü birkaç yıl geri plana itildi.
*
1922 yılında Azerbaycan’da yapılan alfabe tartışmaları konuyu ülkemizde yeniden gündeme taşıdı. Yapılan tartışmaların bir sonucu olarak Lâtin alfabesinin kabulü teklifinin en somut şekli 21 Şubat 1923’te İzmir İktisat Kongresi’nde ortaya çıktı. Kongrenin işçi delegelerinden İzmirli Ali Nazmi ve iki arkadaşı tarafından Latin Harflerine geçilmesi için teklif verdi.  Oturumu yöneten Kazım Karabekir Paşa tarafından “Lâtin harflerinin İslam birliğini bozacağı” gerekçesiyle gündeme alınmadı.

*
 Alfabe konusunda  en önemli gelişme Dünyadaki Türk Devletleri 1926 yılında Bakü’ da 1’inci Türkoloji Kongresi’nde buluşmuşlar..  Türkoloji Kongresinin en önemli kararı ise hiç şüphesiz tüm Türk devletlerini Latin harflerine geçirme kararını almasıdır.

Görüldüğü üzere Arap Alfabesinden Latin Alfabesine geçiş bir gecede öyle gökten zembille iner gibi inmedi…  Olayın arkasında Osmanlı aydınlarının 70 yıllık mücadeleleri vardı.. En çok da Türk devletlerinin Latin Alfabesine geçme kararı vardı..

Mehmet Kurthan 12.Kasım .2019

Kaynaklar;
Osmanlı’da alfabe tartışmaları
https://ceviiz.com/tarih/osmanlida-alfabe-tartismalari/
*
Tanzimat'tan Meşrutiyet'e Alfabe Tartışmaları
*
Osmanlı’nın Arap harflerinden kurtulma çabaları..”
http://arsiv.sabah.com.tr/2008/06/29/pz/haber,559C49307F234CD195105F367BF6CEF6.html
Anahtar Kelimeler

Yorum Gönder

@name x

Toplam Yorum Sayısı 17

Kendi Avatarınızın Görünmesi için Üye Olun!

tırak kor@Faruk Mehmet Alper 1 hafta önce yorumlandı

.burakaki verilmiş(nasıl yani) cevap akademik cevap haddini bil cahil.haddini bil.650 yılın 600 yılı değiştirilmek istenmeyen alfabe.osmanlı geriye gidince neden değiştirmek istediler aklın olsa anlarsın.ama sende akıl..akıl......yani

0 Kişi beğendi.
Kendi Avatarınızın Görünmesi için Üye Olun!

Faruk Mehmet Alper 2 hafta önce yorumlandı

Deliye, meczuba,geri kafalılara,tarikat şeyhlerine vb.destek olan yaranmaya çalışan siyasetçi,devlet adamı bu yazıyı okuyunca yerin dibine geçeceklerini sanıyorum

47 Kişi beğendi.
Kendi Avatarınızın Görünmesi için Üye Olun!

nasıl yani????! 3 hafta önce yorumlandı

**düzeltmeyi bir borç bilirim===>**son söz====>ben özellikle===> padişah lll.selim - ahmet cevdet paşa - mehmet tahir münif paşa – kılıçzade hakkı - mustafa celalettin paşa - namık kemal - celal nuri i̇leri - enver paşa – sultan ll.abdülhamit - ziya gökalp gibi tahtası eksik insanlar hakkında yazdım.**********.burada amaç haddini aşmış olarak gördüm kendimi******2.abdulhamid ve 3.selim bu konuda""bahse geçenlerden değildir""ötekileri için kullandım bu deyimi""bunun bilinmesi dileğiyle.

0 Kişi beğendi.
Kendi Avatarınızın Görünmesi için Üye Olun!

nasıl yani????! 3 hafta önce yorumlandı

dünya milletlerinin...ingilizcesi""gibi hürmet edilen bir dili neden kullanmışlar sonradan çöküşe geçince değiştirme işine girmişler**bu konuya cevap isterim ağalar öyle yellenerek sera gazı salması yapmayınız.......??

0 Kişi beğendi.
Kendi Avatarınızın Görünmesi için Üye Olun!

nasıl yani????! 3 hafta önce yorumlandı

padişah lll.selim - ahmet cevdet paşa - mehmet tahir münif paşa – kılıçzade hakkı - mustafa celalettin paşa - - enver paşa – sultan ll.abdülhamid han===>bunların döneminde eğer türk dili **geri kalma dili olarak benimsenmişse neden koca al-i osmani 650 yıl küffarın ve dini islami ve afrikanın sahra altındaki ülkelere medeniyet ve ilmiyet dağıtmada kendi dilini aynı alfabe ile yürütmüş..demekki çökmemiş zira...al-i osmanli kendi dili ni arapça keyfiyet ile kemali sonuc.bu günki dünya

0 Kişi beğendi.
Kendi Avatarınızın Görünmesi için Üye Olun!

nasıl yani????! 3 hafta önce yorumlandı

**devrimlerinin temel fikrini oluşturduğunu unutmayınız sayın talihsiz tarihçiler sizi**tekrar diyorum ben gazi kamalın alfabe inkilabını bahsetmedim..ondan bir asır öncesinden bahsettim biline"" 5816 sayılı kanun sebebiyle kodeste yatmak aptallıktır benim için.hadi çüüüz!!

0 Kişi beğendi.
Kendi Avatarınızın Görünmesi için Üye Olun!

nasıl yani????! 3 hafta önce yorumlandı

**son söz====>ben özellikle===> padişah lll.selim - ahmet cevdet paşa - mehmet tahir münif paşa – kılıçzade hakkı - mustafa celalettin paşa - namık kemal - celal nuri i̇leri - enver paşa – sultan ll.abdülhamit - ziya gökalp gibi tahtası eksik insanlar hakkında yazdım..gazi kamal hazretlerinin alfabe inkilabı ile karıştırmayınız..gazi kamal öncesinde aslında burada önemli bir kişiyi unutmuş bu yazıyı yazan***2.mahmud..ikinci mahmudun tüm yapmak istediği denediği inkilaplar gazi kamalın

12 Kişi beğendi.
Kendi Avatarınızın Görünmesi için Üye Olun!

nasıl yani????! 3 hafta önce yorumlandı

düşünmemiş fikri zamanın cücelirde.dilde inkişafa düşmüş zira bir ülkenin ayaklarına değil kafasına kurşun sıkma gibi diline tecavüzleri onların cehalet dolu hallerinin ibretliğini gösterir.götü sıkıyorsa neden o dönemlerde teknik olarak bu zatlar değişikliğe gitmemiş çünki en kolay şeydir yaptıkları---->>kötü önrek bir başka kötü örneğe arka çıkamaz--selamlar

0 Kişi beğendi.
Kendi Avatarınızın Görünmesi için Üye Olun!

nasıl yani????! 3 hafta önce yorumlandı

sızlatmakta üstümüze yok.örnek verdikleriimize bakarmısınız...osm-i devletinde yeteneksiz adı bile meçhul insanların ve ittihat-terakkici-jön türkler(bunların %90nı yahudi-kripto sabetaycı-ermenilerin olduğu tarihi bir vakadır)bunlara bağlı olan klik insanlardır.mesela ziya gökalp/sabetayist kripto yahudisi olup.hastanede kafasını duvarlara vurarak-Allah-kitap-peygambere sabahlara kadar küfür ederek ölmüş insandır)abdul hak hamid tarhan anıları)selam ve dua ile..neden teknik inkişafı

0 Kişi beğendi.
Kendi Avatarınızın Görünmesi için Üye Olun!

nasıl yani????! 3 hafta önce yorumlandı

böl:8==>al-i osmaninin türki islami kavramları olabilecekti--bu gün ise içimiz dışımız.tüm işyerlerinin tabelaları-hepsi türkçe dışında kurgulanmış şeylerdir..bu konuyu destekler genç yaşında prof.olmuş önemli şahsiyet olan--oktay sinanoğlu beyefendinin**bye.bye.türkçe--adlı kitabını okumanızı dilerim.bende ondan yarralandım..hiç bir ülke kendi dili ve geleneğiyle alay edemez ..tek alay eden ülke 1-kamboçya haritada nerede olduğunu bile bilmiyorum-2-türkiye---->>ecdadımızın kemiklerini

0 Kişi beğendi.
Kendi Avatarınızın Görünmesi için Üye Olun!

nasıl yani????! 3 hafta önce yorumlandı

böl:7===>kavaram ,sözcüm var idi-şimdi,100 tane bile yok..bu neyi gösterir bilirmisiniz ağalar.bol keseden yellenenler.bir dilin egemenliğinin ve sosyal kümelerce -ferdi ve toptan anlaşılabilirliği olan yegane yalın ve bilim-ilmi konularda kavramsal olarak kullanıyacak kaliteli bir dil olduğunu gösteriyor..**translate(tercüme)konusunda ilmi bir kitabın tercümesinde o ülkenin dili yetersiz kalıyorsa,orijinal kavramlar değiştirilme aynısı alınır,,yani bu günki pozitif ilmi kitaplarımızda

0 Kişi beğendi.
Kendi Avatarınızın Görünmesi için Üye Olun!

nasıl yani????! 3 hafta önce yorumlandı

böl:6===>şu bizim konuştuğumuz türkçe ile..türk dünyasında bir kırgız-bir kazak ile uzun uğraşarak ancak anlaşabilirsiniz.zira siz""türkçeleştirebildiklerimizdenmisiniz--gibi saçma bir kavramlar topluluğunun tren katarına benzeyen türkç e ile ne yapabilirsiniz...bakınız **al-i osman-i devletinin 3 kıtayı humanistik değerlerle ve kültürlerle ihya ettiği dönemde--**ingilterenin west mi̇ni̇ster adlı dünyaca önemli lüfat-sözlük kitabında**ali osman-i nin 3 milyon evet 3 milyon osmanlı türkçesi

0 Kişi beğendi.
Kendi Avatarınızın Görünmesi için Üye Olun!

nasıl yani????! 3 hafta önce yorumlandı

böl:5===>diğer ülkelerin sömürüsü olmama ve ülkesinin geçmiş kamusuna halel getirmeme sebepleriyle çok mühim bir durumdur...sonra buradan zart zurt ediyorsunuz.eee!!hakikaten bir gecede mezar taşlarını okuyamadık mı??diye yine o necip güzel mazisi olan halkıma soruyorsunuz.....efendiler..dil dünyada hiç kimsenin cesaret edip kaldırıp indiremeyeceği külliyatı altında ezileceği bir manzumeler bütünüdür--dili ile çok oynanan ülkeler öteki ülkelerin gölgesi altında kıvranacak aday ülkedir

0 Kişi beğendi.
Kendi Avatarınızın Görünmesi için Üye Olun!

nasıl yani????! 3 hafta önce yorumlandı

böl:4==>her ikiside arapçadır..yahu.**bu gibi konularda yüreği mangal gibi olan **filologların bilgilerine başvurmadan buraya iki-üç mahlukun konularını aktarmayın bu bilimsel bir vakadır**dil(kamustur)kamus===>bir milletin yazılı yazısız tarihte dünya coğrafyasının her hangi bir bölümünde .dilden dile aktardığı tüm kültürün genelidir--kamus namustur.namusa kimse el atamaz.bir ülkenin birikmiş kültürüne(hars)kamus denir..hiç bir ülke buna cesaret edememiştir.sebebi.ülke geçmişinin

0 Kişi beğendi.
Kendi Avatarınızın Görünmesi için Üye Olun!

nasıl yani????! 3 hafta önce yorumlandı

böl:3===>birisi olan güzelim millet topluluklarının dilidir..anlamadığım .arabça gramer bakımından ..pozitif bilimlerin temeli olarak kullanılmış bilim dilidir..ötekisi farsi dili ise-edebiyat-yazın-şiir gibi seminer-ilmi sonuçların oluşturulduğu konferans ve hitabet dilidir..baksanıza **gazi kamal bile"fazilet-nasip-sünnet-kader arapçadır bizi ilgilendirmez dedi ama kendi*chp sinnin iki kavramının hala arapça olarak kaldığını bilmenizi isterim===>cumhuriyet(comhoriye-halkiyye-halk)

0 Kişi beğendi.
Kendi Avatarınızın Görünmesi için Üye Olun!

nasıl yani????! 3 hafta önce yorumlandı

böl:2==>ülkeleri bile böyle bir argumana-**biz türkler kadar şaşkın ve bethin halli başka bir kavim bulamazsınız diyeceğim ama var.o kavimde kamboçya--yahu bir devlet yeteneğini kaybetmiş.sosyalitesi çok ulusluluk nedeniyle ekonomik sosyalitkesini bitirmiş. can çekişyirken *alfabeye kendi basiretsizlik ve beceriksizliklerini yüklemeleri konusu tek ülke biziz..yahu arabça-farça dünyanın latin dillerinin en önünde yer alan ve *tüm medeniyetlerin doğudan batıya yansımasının ışıklarından

0 Kişi beğendi.
Kendi Avatarınızın Görünmesi için Üye Olun!

nasıl yani????! 3 hafta önce yorumlandı

**bakınız.bu sayılan kişilerin osmanlı hanedanlığıyla ilişkili olanların.**osmanlının ayakta duramama günlerinin yetkili müsebbibi insanlardır.öteki.namık kemaller ve ziya gökalpleri..bu konuda muzdrarib görme şansımız yokur...bunlar goygoycu takımlarıdır.**dünyanın hiç bir ülkesinde.o ülkenin alfabesinin yine o ülkenin*kalkınamaması**sosyoekonomik-politik/kültürel çabalara engel olması-gibi sokak köpeklerini bile güldürecek böyle argumanlar.bizim o cadır devleti deyu güldüğümüz ilkel kabilele

0 Kişi beğendi.