BİRBUÇUK ASIR ÖNCE GÜMÜŞHANE NÜFUSU

31 Mart 2021 Çarşamba 11:17

Doç.Dr. Bayram Nazır, Gümüşhane'nin 150 yıl önceki nüfusunu araştırdı.

BİRBUÇUK ASIR ÖNCE GÜMÜŞHANE NÜFUSU
Doç.Dr. Bayram Nazır, Gümüşhane'nin 150 yıl önceki nüfusunu araştırdı.
Bu yazımızda Osmanlı Devlet salnamelerine dayanarak 19. yüzyılın son çeyreğinde Gümüşhane sancağına bağlı kaza, nahiye ve köylerdeki nüfus sayısını sizlerle paylaşmak istiyorum.
1837 yılına ait nüfus defterine göre Gümüşhane şehir merkezinde 391 hane Müslüman nüfus vardı. Söz konusu yıla ait defterde Gümüşhane’nin bütün kaza ve haneleri Müslim ve gayr-i Müslim tek tek kayıt altına alınmıştır. Bu tarihte Gümüşhane sancağı, yedi kaza ile beş nahiyeden oluşuyordu. Kazalar Torul, Kovans (Kale), Kelkit, Aşağı Kürtün, Milas ve Maçka; nahiyeler ise Niv, Geçge, Harşid, Alansa ve Yağmurdere idi.
1849 yılı nüfus yazımına göre ise Gümüşhane sancağının tamamında 9.595 hane Müslüman nüfus vardı. Bu yıldaki yazıma göre Müslüman nüfusu şu şekildeydi: 14.822 genç, 8.455 sabi, 4.703 yaşlı, 1 süvari, 31 nizamiye 45 bahriye, 15 sipahi askeri ve ticaret için başka yerde bulunan 185 genç, 5 sabi ve 62 yaşlı olmak üzere toplam nüfus 28.324 idi. Bu rakamlara şehirde yaşayan Gayri Müslim nüfus dahil değildir.
1869’dan sonra Gümüşhane nüfusuyla ilgili bilgi veren yeni kaynaklar ortaya çıkmıştır ki bunların en önemlisi vilâyet salnameleridir. Vilâyet Salnameleri devletin resmî istatistiklerine dayanarak hazırlanmış yayınlardır. Ülke genelinde birçok vilâyette yayınlanmaya başlayan salnameler Trabzon Vilâyeti’nde de 1869 tarihinden itibaren yayınlanmaya başlamış ve 1904 tarihine kadar değişik aralıklarla basılmıştır.
Bazı yıllara ait nüfus verilerinde Gümüşhane’nin genel nüfusunda dramatik bir düşüş olduğu gözlenmektedir. Bunun nedeni Gümüşhane’nin idari taksimatından kaynaklanıyordu. Nitekim, 1865’e kadar Erzurum vilayetine bağlı olan Şiran kazası 1866-1868 yılları arası devlet salnâmelerinde hem Gümüşhane’ye hem de Erzurum’a bağlı kazalar arasında gösterilmiştir. Bir kazanın iki eyalete birden aynı anda bağlı olmasının mümkün olmayacağı bilindiği ve elimizde bu yıllarda Şiran’ın idarî yapısını ortaya koyacak veri bulunmadığı için bu tarihler arası kazanın idarî yapısını net olarak ortaya koymak şimdilik mümkün gözükmemektedir.
1877-78 Osmanlı-Rus Harbi başka bir ifadeyle 93 Harbi’nden sonra Erzurum’a bağlı bazı sancaklar Rusların eline geçmiş ve Erzurum’un idari sınırlarında daralma meydana gelmişti. Bu olumsuzluğu ortadan kaldırmak için devlet, Kelkit ve Şiran kazalarını Bayburt’a bağlayarak “Bayburt Sancağı”nı kurmuştur. Bayburt, bu tarihlerde Erzurum’a bağlı olduğundan doğal olarak Kelkit ve Şiran da Erzurum’a bağlanmıştır. Bu iki kazanın Erzurum’a bağlanması Gümüşhane’nin demografik yapısını olumsuz olarak etkilemiştir.
Kelkit ve Şiran kazalarının Gümüşhane’ye bağlanması yolunda XIX. yüzyılın ikinci yarısında birçok yazışmalar yapılmıştır. Neticede 1888 yılında Meclis-i Mahsus-ı Vükelâ, halkın menfaati ve kolaylığı için Kelkit ve Şiran kazalarının geçmişi nedeniyle Gümüşhane Sancağı’na bağlanarak Bayburt Sancağı’nın lâğvedilmesine karar verdi.
Aşağıdaki tabloda 1876-1877 yıllarında Gümüşhane sancağına bağlı kaza ve nahiyelerin ve bu idari birimlere bağlı köylerin nüfusunu bir liste halinde veriyoruz.
Köylerin isimleri Osmanlıca metinden okunduğundan bazı köy isimlerin yazılışında küçük de olsa hata olabileceğini hatırlatmak isteriz.
GÜMÜŞHANE KAZASI
Mahalle ve Köy İsimleri Nüfus Mahalle ve Köy İsimleri Nüfus
Cami-i Kebîr Mahallesi 173 Kılıçviran Köyü 18
Sorda Mahallesi 132 Duymadık Köyü 21
Emirler Mahallesi 244 İşkilas Köyü 32
Çarşı Mahallesi 25 Tanira Köyü 28
Cami-i Sagîr Mahallesi109 Veysermi Köyü 122
Meryem Ana Mahallesi 253 Akpunar Köyü 82
Hızırilyas Mahallesi 137 Geçit Köyü 23
Ayatodor Mahallesi 51 Biyalı Köyü 33
Ayana Mahallesi 9 Akçahisar Köyü 45
İstavroz Mahallesi 649 Yukarı Hur Köyü 57
Ermeni Mahallesi 147 Balahor-ı Kebîr Köyü 330
Esadüddin Mahallesi 22 Mavrangel Köyü 331
Cami-i Cedîd Mahallesi149 Akçakale Köyü 300
Burhaneddin Mahallesi179 Kızılköy 75
Pirahmet Köyü 50 Hayekse Köyü 320
Aşağı Kov Köyü 27 Haşera Köyü 445
Yukarı Kov 83 Canca Köyü 109
Perek Köyü 53 Beşkilise Köyü 54
Kırıklı Köyü 73 Mandırı Köyü 151
Hakır Köyü 74 Harava Köyü 148
Yukarı Tezene Köyü 65 Mastıra Köyü 47
Aşağı Tezene Köyü 35 Kodil Bahçesi Köyü 73
Kökçe Kilise Köyü 60 Kodil Köyü 44
Ulukale Köyü 54 Aymihal 189
Kızılca Köyü 41 Telmeda Köyü 135
Reksene Köyü 75 Hasköy 132
Bolodor Köyü 52 Edre Köyü 582
Kurdoğlu Köyü 86 Halazara Köyü 62
Alansa Köyü 433 Serikas Köyü 23
Pekün Köyü 366 Midi Köyü 16
Pekünler Köyü 120 Mans Köyü 8
Kodil Köyü 161 Hudura Köyü 62
Gelin Pertek Köyü 190 Moksofa Köyü 41
Kitre Köyü 192
Çerci Köyü 91
KOVANS NAHİYESİ
Tekke Köyü 331 Tamzi Köyü 31
Işıkdere Köyü 85 Çugut Köyü 39
Bahçecik Köyü 70 Kale Köyü 45
Meyhazar Köyü 26 Süle Köyü 65
Sobran Köyü 70 Hur-i Süfla Köyü 53
Kabakilise Köyü 75 Mubah Köyü 10
Dölek Köyü 114 Zimon Köyü 85
Arapdere Köyü 45 Vanşin köyü 19
Edişe Köyü 23 Niv Köyü 204
Kaletaş Köyü 21 Pincirge Köyü 110
Sögüdağıl Köyü 49 Hinzeverek Köyü 67
Arduç Köyü 25 Gedesi Köyü 70
Ağsar Köyü 39 Ağınsos Köyü 149
Temürviran Köyü 23 Kan Köyü 115
Tandırlık Köyü 98 Çakmas Köyü 74
Güvercinlik Köyü 25 Varicna Köyü 151
Tarhanas Köyü 52 Cebre Köyü 20
Çalık Köyü 42 Kısanta Köyü 22
Yenice Köyü 23 Türkmen Mezrası --
Tahnıs Köyü 65
YAĞMURDERE NAHİYESİ
Nefs-i Yağmurdere Köyü 31 Boğalı Köyü 50
Yuvalı-i Ulya Köyü 26 İstiban Mezrası ---
Yuvalı-i Süfla Köyü 11 Filas Köyü 35
Bendamil Köyü Mezra -- Salmankas Köyü 45
Balahor Köyü 17 Geçge Köyü 20
Yetirmez 73 Yapaz Köyü 32
Lorikas Köyü 45 Bandırlak Köyü 16
Meri Köyü 71 Şehpane Köyü 55
Leri Köyü 180 İkiz Köyü 8
Kermut-i Ulya Köyü 120 Gavras Köyü 10
Kermut-i Süfla Köyü 43 İncesu Köyü 12
Alçakdere köyü 20 Simşingedi Köyü 16
Holnan Köyü 80
TORUL KAZASI
Ardasa Köyü 224 Mavrinas Köyü 93
Zigana Köyü 230 Adise Köyü 184
Köstüre Köyü 255 Serpuşke Köyü 75
Şive Köyü 292 Avliyana Köyü 288
Koriyana Köyü 216 Coloşana Köyü 247
Fırfıra Köyü 85 Balayiya Köyü 98
Caka Köyü 46 Kalecik Köyü 31
Silve Köyü 123 Soryana Köyü 203
Haşliya Köyü 36 Dayısa Köyü 51
Manastır Köyü 137 Bayana Köyü 155
Emrük Köyü 358 Nivene Köyü 273
Görükse Köyü 107 Torana Köyü 554
Macara Köyü 73 Küşha Köyü 688
Atgüney Köyü 62 Timur Köyü 95
Erikli Köyü 87 Baladan Köyü 300
İlecik Köyü 94 Cimere Köyü 444
Beşkilise-i Kebîr Köyü 248 İstilos Köyü 657
Kopuz Köyü 178 İstavri Köyü 373
Fidikar Köyü 53 Yağlıdere Köyü 784
Herek Köyü 262 Varınlı Köyü 166
Balahor-ı Sagîr Köyü 42 Partı Köyü 146
Zermut Köyü 366 İmere Köyü 309
Çit-i Kebîr Köyü 224 Kırom Köyü 1104
Çit-i Sagîr Köyü 97 Santa Köyü 1675
Havliyana Köyü 264
KELKİT KAZASI
Nefs-i Çiftlik Kasabası 628 Kızılca Köyü 174
Perçor Köyü 66 Cemallu köy 21
Morogom Köyü 137 Balahor Köyü 112
Güney Çevirme Köyü 92 Çorak Köyü 66
Salördek Köyü 39 Tarbas Köyü 133
Ağasu Köyü 217 Şemük Köyü 70
Irha Köyü 238 Pöküt Köyü 26
Köse köyü 233 Pöske Köyü 101
Şurut Köyü 240 Akdağ Köyü 105
Kelahpur Köyü 266 Törünk Köyü 72
Danzut Köyü 52 Yeniköy 9
Tızık Köyü 14 İşkilor Köyü 56
Posus Köyü 463 Kalur Köyü 57
Altıntaş Köyü 21 Ağıl Köyü 54
Viranşehir Köyü 104 Şirgü Köyü 62
Bizgili Köyü 73 Barduz Köyü 37
Ecmede Köyü 144 Sipanazat-ı Ulya Köyü 44
Hozbirik Köyü 76 Sipanazat-ı Süfla Köyü 59
Havcuş Köyü 137 Mahmatlı Köyü 83
Gindehrek Köyü 263 Deredolu Köyü 135
Melişan Köyü 124 Elbizim Köyü 111
Terbüsek Köyü 85 Yenice Köyü 37
İskah Köyü 142 Gevezit Köyü 26
Hanege Köyü 55 Sipikör Köyü 176
Germürü Köyü 125 Karacaviran Köyü 73
Geletürnne Köyü 124 Üğlık Köyü 26
Tirekes Köyü 77 Havekler Köyü 16
Zankar Köyü 188 Devekorusu Köyü 53
Pernek Köyü 60 Kozoğlu Köyü 19
Encirti Köyü 71 Günbatur Köyü 134
Firengi Köyü 95 Cibo Köyü 23
Hasut Köyü 31 Bandola Köyü 26
Eleç Köyü 111 Oğuz Köyü 5
Eymür Köyü 43 Karlankas Köyü 68
Mengüt Köyü 128 Sadak Köyü 349
Uzunkol Köyü 116 Sökmen Köyü 161
Aşut Köyü 100 Kılıççı Köyü 141
Sarı Şeyh Köyü 103 Halva Köyü 20
İğdiş Köyü 41 Cibi Köyü 36
Hınzırı Köyü 211 Alacat Köyü 89
Gerdekhisar Köyü 197 Elmelik Köyü 66
Sidirge Köyü 96 Aziz Köyü 101
Eski Kadı Köyü 95 Bulak Köyü 119
Tılısbık Köyü 213 Dayısı Köyü 134
Dölek Köyü 28 Baluk Köyü 18
Delüler Köyü 31 Pülürek Köyü 90
Havsu Köyü 54
ŞİRAN KAZASI
Karaca Kasabası 250 Kelur Köyü 50
Uluşiran Köyü 225 Kozağaç Köyü 60
Zarabut Köyü 100 Kozveren 40
Ergü Köyü 20 Darıbükü 15
Çal Köyü 75 Sifon Köyü 50
Norşon Köyü 200 Çavlan Köyü 20
Gersut-i Bâlâ Köyü 120 İnözü Köyü 60
Gersut-i Zir Köyü 70 Haydürük Köyü 50
Çivrişon Köyü 150 Hozman-ı Bâlâ Köyü 40
Kırıntı Köyü 20 Aksipert Köyü 30
Çalakan Köyü 100 İslam Tersun Köyü 40
Araköy 100 Keredam Köyü 70
Tamara Köyü 100 Tersun Bâlâ Köyü 150
Gender Köyü 25 Telme Köyü 180
Giriftin Köyü 100 Söfker Köyü 220
Sadık Köyü 80 Çağıl Köyü 45
Halgin Köyü 40 İne Köyü 150
Sinanlı Köyü 30 Çengeriş Köyü 50
Şemük-i Bâlâ Köyü 65 Balıkhisar Köyü 30
Masuran Köyü 25 Depedam Köyü 30
Dedeköy 20 Susuz Köyü 38
Kirtanos Köyü 100 Kelif Köyü 38
Korzaf Köyü 40 Karaşeyh Köyü 48
Çeküz Köyü 150 Mertekli Köyü 50
Çender Köyü 50 Koçi Köyü 33
Kozan Köyü 90 Tersun-i Zir Köyü 180
Öksöyüt Köyü 55 Zimon Köyü 60
Hormonos Köyü 60 Elmaçukuru Köyü 20
Babuş Köyü 45 Günbatur Köyü 55
Sarıca Köyü 300 Dumanoluğu köyü 55
Miyadun Köyü 50 Belen Köyü 100
Babacan Köyü 50 Sellidere Köyü 90
Seydi Baba Köyü 250 Mezra Köyü 60
Törnük Köyü 50 Karaköy 8
Eldigin Köyü 15 Hozman Köyü 60
Beşkilise Köyü 50 Çaputlu Köyü 50
Paynik Köyü 50


KAMİL KOÇ

Kaynakça:
1-Trabzon Vilayeti Salnamesi
2-Yrd. Doç. Dr. Selahattin Tozlu: Selahattin Tozlu, XIX. Yüzyılda Gümüşhane
3-Yrd. Doç. Dr. Kemal Saylan: Gümüşhane Sancağı (1850-1918)
Anahtar Kelimeler

Yorum Gönder

@name x