Türkiye Demokratik Değişimi Başarabilecek Birikime Sahiptir!

Hitler felaketinden sonra Alman siyasetinin çıkardığı en önemli derslerden biri şuydu: Hiçbir kişi, hiçbir makam ve hiçbir siyasi irade devletin bütün yetkilerini tek başına kullanabilecek kadar güçlü olmamalıdır. Çünkü denetlenmeyen güç, bir süre sonra kendi sınırlarını da kendi meşruiyetini de ortadan kaldırır.

Konrad Adenauer'e atfedilen; "Umarım bir daha İsa Mesih bile gelse, tüm yetkiyi tek kişiye verecek kadar aptal olmayız" veya "Tanrı insanın zekasını sınırlamışken, aptallığını da sınırlasaydı daha adil olmaz mıydı" yönündeki sözlerin farklı biçimleriyle ifade edilen bu tarihsel ders, aslında bütün insanlığın ortak tecrübesidir.

Kuvvetler ayrılığı, anayasal devlet, hukukun üstünlüğü ve demokratik denetim mekanizmaları Batı'nın tarihsel ve düşünsel birikiminden doğmuş olabilir. Ancak bunların nimetlerini benimsemek için aynı tarihsel süreçleri yaşamak zorunda değiliz. Türk toplumu da yaklaşık iki asırlık modernleşme tecrübesiyle bu kurumların önemini kavrayacak siyasi ve toplumsal birikime sahiptir.

Üstelik Türkiye'nin tarihsel ve jeopolitik gerçekleri, güçlü ve istikrarlı bir devlet yönetimini gerekli kılarken, bu gereklilik hiçbir zaman bütün yetkilerin tek elde toplanmasını zorunlu kılmaz.

Bugün yaşadığımız ekonomik, hukuki ve siyasi sorunların önemli bir bölümü, tam da bu ayrımın göz ardı edilmesinden kaynaklanmaktadır.

Fon skandalları ve finansal sistemde ortaya çıkan derin güven kaybı, yalnızca birkaç kişinin veya kurumun sorumsuzluğu olarak değerlendirilemez. Bunlar aynı zamanda denetimin, hesap verebilirliğin ve kurumsal sorumluluğun zayıflamasının sonuçlarıdır.

Devletin gücü, bir kişinin ne kadar yetkiye sahip olduğuyla değil; o yetkilerin ne kadar hukuk içinde kullanıldığı, ne kadar hukukla sınırlandırıldığıyla ölçülür.

Artık Türkiye'nin önünde tarihi bir tercih bulunmaktadır: Ya kişilere bağımlı, denetim mekanizmaları zayıflatılmış bir yönetim anlayışında ısrar edeceğiz ya da kuvvetler ayrılığını, bağımsız yargıyı, güçlü parlamentoyu ve hesap verebilir yürütmeyi esas alan demokratik hukuk devletini yeniden inşa edeceğiz.

Üstelik bunun için yeni bir tarih yazmaya veya toplumsal bir mucize beklemeye ihtiyacımız yok. Yaklaşık iki yüz yıllık modernleşme tecrübemiz, Cumhuriyet birikimimiz, yetişmiş insan kaynağımız ve toplumun demokrasi talebi bunun için yeterli bir başlangıç noktasıdır.

Türkiye'nin ihtiyacı yeni bir kurtarıcı değil, kim gelirse gelsin ülkeyi felakete sürükleyemeyeceği güçlü kurumlar düzenidir.

Kimsenin vazgeçilmez olmadığı, hiçbir makamın denetimden muaf tutulmadığı, hiçbir siyasi kimliğin hukukun üzerinde bulunmadığı bir Türkiye mümkündür.

Unutmayalım: Demokrasi bir kişinin iyi niyetine, devlet yönetimi bir kişinin bilgisine, toplumun geleceği de bir kişinin siyasi ömrüne emanet edilemez.

DURUN! Umutsuzluğa teslim olmayın. Türkiye'nin demokratik birikimi, toplumsal hafızası ve değişim iradesi hâlâ ayaktadır.

Birlikte düşünebilir, birlikte tartışabilir, birlikte karar verebiliriz.

Çünkü değişim mümkündür.

Çünkü başka bir Türkiye mümkündür.

DUR! BİR UMUT DAHA VAR!

DEMOKRATİK HUKUK DEVLETİ TÜRKİYE'NİN ORTAK GELECEĞİDİR!

Rubil GÖKDEMİR

Demokratik Değişim Hareketi Sözcüsü

İnsanlık tarihinin en büyük meselelerinden biri, insanın kendi dürtüleriyle toplumsal düzenin ihtiyaçları arasında kurmaya çalıştığı dengedir. Yaklaşık 300-350 bin yıllık Homo sapiens serüveninden bugüne uzanan medeniyet hikâyesinin temelinde de bu arayış vardır. Hayatta kalma, korku, güvenlik, aidiyet, güç ve çıkar gibi biyolojik ve psikolojik dürtülerin toplumsal yaşamla uyumlaştırılması; ilkeler, kurallar ve kurumların ortaya çıkmasını sağlamıştır.

Ancak insan zihninin evrimsel mirası, aynı zamanda manipülasyona açık tarafını da beraberinde getirmiştir. Özellikle korku, tehdit, belirsizlik ve aidiyet duyguları harekete geçirildiğinde, insanın analitik düşünme ve muhakeme kapasitesi zayıflayabilmektedir. Psikoloji ve nörobilim araştırmalarının da ortaya koyduğu üzere, yoğun tehdit algısı altında karar verme süreçleri değişmekte, duygusal tepkiler rasyonel değerlendirmelerin önüne geçebilmektedir.

İşte propaganda tam da bu zihinsel açıklıklardan yararlanır!

Propagandanın en tehlikeli biçimi, bütünüyle yalan söylemek değil; gerçeklerin arasına şüphe, korku, seçilmiş bilgiler ve doğrulanmamış hikâyeler yerleştirerek toplumun gerçeklik algısını yönetmektir. Böylece insanlar olayları anlamaya değil, kendilerine anlatılan hikâyeye inanmaya başlarlar.

Türkiye'de son dönemde yaşadığımız iki önemli gelişme üzerinden bu tehlikeye dikkat çekmek istiyoruz.

FETH-İ KABİR: ADALET ARAYIŞI MI, TOPLUMSAL KAYGI ÜRETİMİ Mİ?

Son aylarda kamuoyunun gündemine taşınan eski Ulaştırma Bakanı ve Süleymancılar cemaatinin önceki lideri Arif Ahmet Denizolgun'un ölümü, bu tartışmanın güncel örneklerinden biridir.

2016 yılında hayatını kaybeden Denizolgun'un ölümüne ilişkin yıllar sonra yeniden soruşturma başlatıldı, mezarı açıldı ve Adli Tıp Kurumu tarafından yeni incelemeler yapıldı. 5 Kasım 2026 tarihinde açıklanan değerlendirmede ölümün yüksek tansiyona bağlı beyin kanaması sonucu meydana geldiği; zehirlenme veya travmatik müdahaleyi gösteren tıbbi delil bulunmadığı bildirildi. Başsavcılık ise rapora itirazla birlikte, soruşturmanın devam ettiğini açıkladı.

Benzer bir süreç, 2011 yılında cezaevinde hayatını kaybeden eski MİT görevlisi Kaşif Kozinoğlu için de yaşandı. Yıllar sonra mezarı açıldı, yeni incelemeler yapıldı. 5 Kasım'da kamuoyuna yansıyan Adli Tıp değerlendirmesinde, zehirlenme veya travmatik ölüm bulgusu bulunmadığı ve ölümün kalp hastalığına bağlı gerçekleştiği belirtildi.

2012 yılında 8. Cumhurbaşkanı Turgut Özal'ın mezarının açılması da hafızalarımızda. O dönemin Ergenekon ve FETÖ tartışmaları içinde şekillenen siyasi atmosferinde, ölümüne ilişkin iddialar uzun süre kamuoyunun gündeminde tutulmuştu. Ancak Adli Tıp incelemeleri kesin ölüm nedenini ortaya koyamamıştı.

Muhsin Yazıcıoğlu'nun 2009 yılında gerçekleşen helikopter kazası etrafında oluşan tartışmalar da benzer biçimde siyasi ve toplumsal algıların ne kadar kolay yönlendirilebildiğini gösteren ayrı bir örnektir.

Elbette şüpheli ölümler araştırılmalıdır. Hiçbir dosya siyasi veya toplumsal nüfuz nedeniyle kapatılmamalıdır. Fakat adalet arayışıyla propaganda üretimini birbirinden ayırmak zorundayız. Soruşturma, delil ve hüküm başka şeylerdir; şüpheyi kesin hükme dönüştüren medya anlatısı bambaşka bir şey!

FON VURGUNU: GERÇEKLERİN YERİNİ HİKÂYELERİN ALMASI!

17 Eylül 2026 tarihinde patlak veren yatırım fonları skandalı da propaganda ve toplumsal algı yönetimi bakımından çok daha çarpıcı bir örnektir.

Sermaye Piyasası Kurulu, yedi portföy yönetim şirketine ait 131 yatırım fonunun tasfiyesine karar verdi. Kurumun 23 Eylül tarihli açıklamasına göre bu fonlarda 455 bin 758 tekil yatırımcı bulunuyordu.

Dünyanın en kayıtlı ve izlenebilir ekonomik faaliyetlerinden biri olan sermaye piyasalarında; işlemler, hesap hareketleri, saklama kayıtları, takas süreçleri ve ortaklık yapıları ilgili kurumların sistemlerinde bulunmaktadır.

SPK, BDDK, MASAK, Borsa İstanbul, MKK ve Takasbank gibi kurumların denetim ve kayıt sistemleri ortadayken, kamuoyunun neden olayın ilk gününden itibaren bütünlüklü, şeffaf ve hesap verebilir bir açıklamaya kavuşturulmadığının sorgulanması son derece doğaldır.

Aradan yaklaşık 50 gün geçtikten sonra eski Bakan ve AKP Genel Başkan Yardımcısı Fatma Betül Sayan Kaya'nın tutuklanması, soruşturmanın yeni bir aşamasıdır. Savcılığın sevk yazısına yansıyan iddialar, hisse işlemleri, bilgiye erişim ve tasfiye öncesindeki satışlar gibi somut başlıklara dayanmaktadır. Bunlar elbette yargı önünde kanıtlanması gereken iddialardır.

Ancak asıl sorumuz şudur: Bu işlemlerin kayıtları ve denetim mekanizmaları daha ilk günden mevcutken, kamuoyu neden haftalarca parçalı bilgilerle, seçilmiş açıklamalarla ve birbirini izleyen sansasyonel haberlerle baş başa bırakılmıştır?

Bir finansal skandalın gerçek boyutunu anlamak için kişilerin isimlerinden, tutuklama görüntülerinden, siyasi aidiyetlerinden ve "cambaza bak" oyunlarından önce sistemin nasıl çalıştığını, denetimin neden işlemediğini, risklerin nasıl büyütüldüğünü ve sorumluluğun hangi kişisel ve kurumsal mekanizmalarda bulunduğunu konuşmak gerekmez mi?

Aksi takdirde birkaç kişinin tutuklanmasıyla toplumun algı operasyonlarıyla hesap sorulduğuna inandırılması, sistemin gerçek sorunlarının üzerini örtmekten başka bir işe yaramaz.

TOPLUMUN ZİHNİNİ YÖNETMEK, GERÇEĞİ YÖNETMEK DEĞİLDİR!

Her iki örnekte de karşımıza çıkan ortak mesele, toplumsal dikkatin maddi ve hukuki gerçeklikten uzaklaştırılarak korku, şüphe, gizem ve sansasyon üzerinden yönetilmesidir.

Birinde yıllar önce gerçekleşmiş ölümler üzerinden cinayet ve suikast senaryoları, diğerinde milyarlarca liralık finansal işlemler üzerinden parçalı sorumluluk hikâyeleri üretilmektedir.

Oysa bizim ihtiyacımız olan şey daha fazla hikâye değil, daha fazla gerçekliktir!

Hukuk devleti, soruşturma görüntüleriyle değil, delillerin açıklığı, yargının bağımsızlığı ve hesap verebilir kurumlarla ayakta kalır. Demokrasi, toplumun sürekli bir tehdit ve korku atmosferinde tutulmasıyla değil, özgürce düşünebilen, sorgulayabilen ve farklı bilgilere ulaşabilen yurttaşlarla yaşar.

Burada asıl tehlike, propaganda yapanların başarısından çok, propaganda karşısında muhakeme yeteneğini kaybeden bir toplumun ortaya çıkmasıdır.

Çünkü sürekli korkutulan, sürekli şüpheye düşürülen, sürekli bir düşman ve tehdit hikâyesiyle karşı karşıya bırakılan toplumlar bir süre sonra düşünmeyi bırakır; kendilerine sunulan açıklamaları benimsemeye başlarlar.

Hiçbir toplum bu kadar ağır propaganda yükünü sonsuza kadar taşıyamaz!

Bir toplumun dayanma gücü, ne kadar çok propagandaya maruz kaldığıyla değil, gerçekleri ayırt edebilme kapasitesiyle ölçülür.

Bizim ihtiyacımız olan şey daha fazla propaganda değil; daha fazla bilim, daha fazla hukuk, daha fazla şeffaflık ve en önemlisi daha fazla muhakemedir.

Çünkü düşünmeyen toplumlar yönetilebilir; fakat düşünmeyi öğrenen toplumları hiçbir propaganda gücü sonsuza kadar aldatamaz!

Rehberi akıl, bilim, hukuk ve demokrasi olanlar da aldatılamazlar...

Rubil GÖKDEMİR

Demokratik Değişim Hareketi Sözcüsü

Bugünü anlamak için de, tarihe saygı için de dünü bilip tanımak şarttır.

Osmanlıdan söz edeceğiz. Tarihçiler, sosyal bilimciler anlattı. Biz de o gerçek yönünü tekrar anlatacağız.

Önce kelimeden ve kendi kimliğine verilmeyen değerden başlayalım. Osman, şahıs adıydı ve bu ad devletçe verilmekle kalmamış, millete de verilmişti. Yeni milletin, daha geneli ümmetin adı olması istenmişti. Artık siyasi otoriteye katılan kavimlerin adı da Osmanlı idi. Araplar, Yunanlılar, Arnavutlar v.s. Osmanlı oluyordu.

Bu üslup, Osmanlılara has değildi ve onlarla başlamıyordu. Emevîler (Ümeyye oğulları), Selçuklular gibi. Şahıs adlarının hanedana ve saltanata dönüşecek bir niyeti ihtiva etmiştir. Tarihte gördüğümüz devletlerin bir kısmı bunu kullanmıştı. Kavim adı diye bildiklerimiz, çok gerilerde şahıs adlarından kaynaklanıyor olabilir. Fakat artık o ad, kavim ve millete doğru gidecek olan “büyük aile” adları haline gelmişti. Bazı kavimler ise, coğrafya, özellik v.b. adlar olarak başlatmışlardır. Avrupa kavimleri buna özen göstermiş, hanedan adlarını tercih etmemişti. “Soyadı” kavramını geliştirenler de onlardır. Angl’lardan İngiliz-İngiltere, Frank’lardan Fransız, İtalik’lerden İtalyan, Doğu ülkesi anlamına giden Ostanrıchi’den Avusturya gibi. Aslında Türkler de bu yolu tutmuşlardı. Oğuz, Türkmen, Özbek, Tatar, Kırgız gibi. Selçuklu ve Osmanlı buna uymadı. Selçuklular şahıs adlarının başına, hükümdar, kral, lord, sezar anlamına gelen Farsça Key’i ön takı olarak koymuşlardı. Keyhüsrev, Keykubat gibi. Hakan, Başbuğ kelimelerini kullanabilirlerdi. Fakat özenti galip gelmişti. İş burada kalmamış, resmi yazışmalarda (devlet dili olarak) Farsçayı kullanmışlardı. Osmanlı bu konuda daha şahsiyetli davranmış, dili her ne kadar kelime istilasına uğratmışsa da, yapısal olarak Türkçeyi muhafaza etmiştir. Aslında bu konuda devletlerin değil, halkın-milletin sözü geçerli olmalıdır.

Osmanlı kelimesinden ve sosyolojik uzantısından buraya geldiğimiz noktadan devam edelim. Beyliği kuranlar Türk, büyük devlete (imparatorluğa) çıkaranlar Türk, gittikçe devlette ve hanedanda azalan Türk, devlette neredeyse yok olan Türk. Yine de buna Türk devleti diyoruz, ama kendisi demiyor, biz diyoruz. Kendisi Osmanlı diyor. Türk olmayan Osmanlılar (Yunan, Arnavut, Arap v.b.) teker teker Osmanlılığı ve Osmanlıyı terk ettiler, geriye Türk kaldı. Terkedenler Türk değildi, ama onlar Osmanlı da olmamışlardı. “Osmanlı” zannedildiği gibi yalnızca devletin adı değil, güya milletin (!) de (gerçekte camianın da) adıydı.

Çekirdek toplumun kültür özleriyle, san’atla, silah ve cengâverlikle, bir yükseliş ve yayılış görünüyordu. Fakat başlangıcından hemen sonra içten içe bir çürüyüşü de barındırıyordu. Görüntüdeki yükseklik ve yükselişler neydi: Kılıç hakkı, mimarî, musiki, edebiyat. Türk ahlakından ve basiretinden sızanlar ve kalanlarla, kanun ve devlet tecrübeleri. Yetmez mi? Bunlara çok çivi çakıldığı için yetmedi. Her maddi yükseliş görüntüsünün içinde, sadece maddi çerçeve kalırsa, çöküş içerde barınıyor demektir.

San’at, yükselişi, güzelliği yansıtır ama, gerçeği örtebilir. Sanatın böyle bir özelliği de bulunur. Çok çirkin sözleri, besteleyip musikiyle örtebilirsiniz. Sanat, uyumun sağlanmasında yüzeyde kalabilir, yani yetmeyebilir. Muhteşem ve devasa bir cami, içerdekilerin ruhunu, şuurunu yansıtmaz. Sadece kendini gösterir. Osmanlıya bakanların çoğunun göremedikleri, anlayamadıkları şeylerden biri budur. Gerçekte, pekçok medeniyette manzara böyledir. Sanatla, estetikle, ihtişamla, teknolojiyle gizlenen gerçekler, hepsinde mevcuttur.

Tarihe sadece “nasıl olmuş” diye bakarız. Fakat yetmez, eğer tarihten dersler çıkaracak isek, bu bakış yetmez. Hangi zihniyetler hakim, hangi zihniyetlerle kurgulanmış diye de bakmak gerekir.

Ne kadar önemli olursa olsun, arşive, kaynaklara boğulmadan, anlam olarak Osmanlıyı tahlil etmeye çalışalım. Sistemi değerlendirmeye bakalım.

Osmanlıda devlet ile haneden (padişahlık kurumu) özdeşleşmiştir. Padişah, mülkiyetin (ülke ve devletin) sahibidir, sahibi olarak yönetir. Diğer bir deyişle, halka bir çoban gibi kendini görür. Birçok eski yönetim tarzı böyledir ama, Osmanlıdan başka hiçbirinde olmayan (tipik) bir özellik vardır: Mülkiyet sahibi Padişahtır ama, devleti teşkil eden ve kul denen kadro, yönetim yetkisine sahip kılınmıştır. Bunlara bugünkü tabirle “derin devlet” demek pekâla mümkündür. Devletin tipikliğindeki taraf bu da değildir. Askerî ve mülki bu kadro, devşirmedir. Eğitilmiş, ana unsura benzetilmiş (?) yabancı kökenlilerdir. Sadrazam (baş vezir), vezir, beylerbeyi, v.b. yöneticilerin yetiştirildiği yüksek okulun adı Enderundur. Asker sınıfı da devşirmedir (Yeniçeriler). Bunlar özel ordu (padişahın ordusu) niteliğindedir. Savaşlara bunlar girerler. Yetişmezse, Anadoluya başvurulur, oranın gençleri sevkedilir. Anadoluya iki şey için başvurulur ve ilişki kurulur. Biri gerektiğinde şehit olacak asker için, biri de vergi için.

Yeniçerilere özel bir ordu mensubudur dedik. Devşirmedir. Birşey daha var: Evlenmeleri, çoluk çocuk sahibi olmaları yasaktır. Bu devşirme insanlar kime karşı savaşmıştır. İçlerinden çıktıkları, doğduklarında kendi vatanları olan yerin insanlarına karşı savaşmışlardır. Her türlü duyguyu bir tarafa bırakarak söyleyelim, bunu sağlayabilmek, büyük bir kabiliyet ve güç ister. Osmanlı bunu başarmıştır. Ama uzun sürmeyeceği belli olan bu güç, bir yerde durmuştur. Zararlı olmaya başlayan ve askeri gücü lağvetmek için Osmanlı, çok sıkıntı çekmiştir. Bu güç, zaman zaman da darbe yapmış, padişah değiştirtmiştir.

Osmanlıyı tanımak için, sistemini bilmek elzemdir. Bunu bilmeden Osmanlı hakkında, lehte veya aleyhte konuşmak, boş lakırtıdır.

Osmanlıda devletin ve halkın statüsü üçlü bir yapı anlayışına ve uygulamasına bağlıdır. 1. Haneden ve yönetici sınıf (padişah ve ailesi ile kapıkulu ama yetkili sınıf), 2. Reaya denilen halk, 3. Ulema. Ulema iki tarafa da akıl veren, yönetimin adaletle (?) iş görmesini, reayanın da itaatle bağlılığını sağlamaya çalışan, genellikle din kisveli bir sınıftır. Eğitim-öğretimi hukuki düzeni, sistemin yararına olarak uygulamakla görevlidir.

Mülki ve askerî erkân ve saraydakiler, devşirme idi. Bunlar Türk Milletinin (o zaman için ümmetinin diyelim) dışından sağlanıyordu. Osmanlı devletinin siyasi nüfuzu altına girmiş, Türk olmayan, müslüman da olmayan yerli halktan seçilen kız-erkek çocuklar, eğitiliyor, hem müslüman yapılıyor, hem de Türk ailelerinin yanında Türkleştiriliyorlardı. Ne kadar Türk oldukları sonradan anlaşılacaktır. Bunların bir kısmı özellikle kız çocukları, sarayda eğitiliyor, hanım sultanların çoğu, prensesler, saray görevlileri bunlardan oluşuyordu. Erkek çocuklar ya askeri eğitimden sonra yeniçeri oluyorlar, yahut mülki sınıfı teşkil etmek için Enderun denilen son derece kaliteli bir yüksek okul eğitim-öğretiminden geçiriliyorlardı. Enderuna Türkler alınmazdı. Bazı tarihçiler bunun bir kural olduğunu açık açık yazarlar, bazıları bir tercih yoğunluğu ve gelenekleştirme olarak belirtirler. Kanuni Sultan Süleyman döneminden itibaren, Türk çocuklarının da saraya ve Enderuna alınmasından tarihi kaynaklar söz ettiğine, padişaha sunulan bazı ıslahat layihalarından (raporlardan) anlaşıldığına göre, Enderun Mektebinin ve devlet ricalinin ana kaynağının devşirmeler olduğunda herkes müttefiktir. 18. yy.da devşirme uygulaması tamamen kaldırılmıştır.

Bu konuda önemli bilgi vermesi bakımından iki belgeden sözedeceğiz. Biri 17. yy.’ın ilk yarısında 4. Murad ve Sultan İbrahim’e sunulan Koçi Bey ıslahat layihası (Raporu), Koçi Bey Risalesidir. Rapora göre bozulmadaki sebeplere ait özet bilgi şunlardır:

– Kurumsal çözülme.

– Kanun-u kadim’e uymama ve ondan uzaklaşma.

– Devlet görevlilerinde liyakatsizlik.

– Rüşvetin ve torpilin artması.

– Köylünün toprağını terketmesi.

– Devşirme kanununun delinmesi. Devşirme sistemine uymayan değişik kökenlerden kişilerin alınması Yeniçeri ocağına, devlet kademelerine ve Enderuna, ehliyetsiz ve bozguncu gördüğü kişilerin listesini, Koçi Bey şöyle sıralamıştır: Şehir oğlanı, Türk, çingene, Tatar, Kürt, Laz, Yörük, katırcı, deveci, hammal, ağdacı, yolkesen, yankesici. Türk, olumsuz tiplerin arasında sayılmıştır.

Arnavut asıllı rapor sahibinin yanında, diğer bir rapor, Türk asıllı Vani Mehmet Efendiye aittir.

Bu rapor da 1600’lü yılların sonuna doğrudur (1665). 4. Mehmed (Avcı Mehmed)’e raporu sunan Kadızadelilerden Vani (Vanlı) Mehmet Hoca, müftüdür, hükümdar vaizi, padişah hocasıdır. Layiha, Münşeat adlı eserinde toplanmıştır. Vankulu Lugatının sahibi, Boğaziçinde Vaniköye adını veren zattır. 2 ciltlik Kur’an Tefsiri vardır. Özetle şunlara yer vermiştir:

– Bid’atlere dikkat çekilmiştir.

– Ehl-i Sünnet çizgisine vurgu yapılmıştır.

– Dinî ve ahlakî yozlaşma üzerinde durulmuştur.

– Tasavvufî ayinler kritik edilmiştir. Dine aykırı olan kurumlara dikkat çekilmiştir.

– Devlet işlerindeki bozulma ve sebepleri anlatılmıştır.

- Kıyamet alametleri ile ilgili yanlış bilgilrere, dini rivayetlerdeki yecüc-mecücün Türkler olduğu saçmalıklarına cevap vermiştir.

Ayrıca Maide-54 de ima edilen kavmin Türk kavmi olduğu kanaatini belirtmiştir.

Raporda iki önemli teklifte bulunmuştur ki, biri Koçi Bey’in teklifinin tam tersidir. Hünkârım! Sarayı Türkleştir, bütün tekkeleri kapat. O günlerde, İstanbul’da bazı zikir şekillerinin yasaklandığı kaydedilir.

Sistemin çarpıklığı sebebiyle bozulma erken sayılacak dönemlerde başlamıştır. Gerçekte ne olduklarını bilen askerî ve mülki erkân, zaman zaman intikam alma yoluna bile gitmişlerdir. Yeniçerilerin sık sık isyan ettikleri ve darbe yaptıkları malûmdur. Çok acı hatıralar yaşanmıştır. Sarayı Türkleştirmek ve devşirme usulunü kaldırmak niyetini ağzından kaçıran 2. Osman (Genç Osman), Yeniçerilerce Yedikule zindanına hapsedilip, önce ırzına geçilmiş, sonra boğulmuştur. Murat Paşa, Anadoludaki isyanlar bahanesiyle, ki isyanlar haklılık taşımaktaydı, Kırkbin Türkü idam edip kuyulara doldurmuştur. Kuyucu Murat lakabını oradan alır. İstanbul’da bazı camilerin rüşvet paralarıyla yaptırıldığı, yani kara para aklanma yeri olduğunu bilenler bilirler.

Ulema da bozguncu tavırlardan pek de geri durmamışlardır. Hanedan çocuğu ve kardeşlerinin, durup dururken öldürülmesine fetva, kucakta süt emmekte olan bebeğin boğdurulmasına fetva, alevilerin katli vaciptir diye fetva, İslamdan ve insandan uzaklaşmanın alametleri değil midir? Devlet kurulurken “insanı yaşat ki devlet yaşasın” (Edebalı) hakka uygun felsefe, tersine çevrilmiş, “insanı öldür ki devlet yaşasın” haline getirilmiştir.

Devletin teşkilinde devşirme sistemi nedendir? Osmanlıya ve taraftarlarına göre şöyledir:

– Köklerini aramayan, arayamayan, bilmeyen, merkezi otoriteye (hanedana) bağlı ve bağımlı bir yönetim kadrosu oluşturmak. Bunun için Soy yerine soysuzluk tercih edilmiştir.

– Rakip Türk aristokrasisi oluşumundan kaçınmak, buna meydan vermemek. Buna o kadar önem vermeye çalışmışlardır ki, padişahlar da buna uymuştur. 36 padişah annesinden 3’ü (tartışmalı olanlarla 5’i) Türk, geri kalan 31-33’ü başka soydan müslümanlaştırılandır.

– Devlette bölünme, bölüşme tehlikelerini önlemek. Bunun için yalnız devşirme usulüyle yetinilmemiş, hanedan çocuklarının (erkek) ve kardeşlerinin de uygun görülen fazlaları yok edilmiştir.

– Arkalarında herhangi bir güç odağı bulunmamasını sağlamak.

– Liyakat (Türk çocukları liyakatli değil miydi).

Biz sonuca bakalım. Devşirmeler devletin kendisi oldu. Sarayın içinde ve dışında otorite bunlardan ibaret oldu ve zamanla merkezi otorite dedikleri, uydu haline geldi. Hanedan dahil, devlet ile halk, gittikçe birbirine yabancılaşmıştır. İkilik meydana gelmiştir. İki sanat zevkî, iki musiki, iki edebiyat, kök aynı olsa da, ifade tarzı farklı olan iki dil. Devlet, halkın herşeyinin yansıdığı, temsil ve terennüm edildiği bir alandır. Ne kadar güçlü, ne kadar yüksek, ne kadar otoriter görünürse görünsün, halka yabancılaşmışsa, halkı bu gücün destekçisi olmazsa, o devlet yıkılmaya mahkûmdur.

Gelelim bu devletin İslamla ilişkilerine. İslamla Osmanlı arasında olumlu ilişki kurmakta, mangalda kül bırakmayanların bilmesi gerekenler de gözden geçirilmelidir. İslamın özü, ruhu ve hedefi gözetilmediği gibi, ona ters işler de yapılmıştır. Birincisi devşirme usulünün, İslama, İslamın tebliğ usulüne uymamasıdır. İslamın ruhuna aykırılığıdır. “Dinde zorlama yoktur” (Bakara, 256). İkincisi zorla, baskıyla, bir proje ve programla, yani müdahale ile ırk, soy-sop değiştirmeye kalkmak da İslama uymaz. Bu, zaman içinde, kendi doğal seyri içinde ve süreç dahilinde olabilir. “Doğrusu sizi bir erkekle bir dişiden yarattık. Birbirinizle tanışmanız için sizi kavimlere ve kabilelere ayırdık. Şüphesiz Allah yanında en değerli olanınız, O’na en çok muttaki olanınızdır. Şüphesiz Allah bilendir, haberdar olandır.” (Hucurât, 13). İslam, kimlikleri yoketmek için değil, onları terbiye eden ve doğruya ileten bir üst kimlik, bir şemsiye kimlik için gelmiştir. Toplumun yönetiminde de İslamın ilkeleri bellidir. “Allaha, Resulüne ve sizden olan (minkûm) emir sahiplerine itaat edin.” (Nisâ, 59). “Sizden olan”, sadece müslüman olan anlamında değildir. O toplumun içinden ve kendi kimliğinden olan demektir. Bu konularda İslamiyetin hassasiyetini iyi anlamış olan Hz. Ömer, yayılma döneminde, bazı askerlerin yaptıklarını görüp, onlara Arap olmayan kadınlarla müslüman da olsalar, evlenmeyi yasaklamıştır. Irkçılıkla Hz. Ömer’i yan yana getiremeyeceğimize göre, bunu niçin yapmıştı? Kendi açıklamasına dayanırsak bunu iki sebebe dayandırıyordu: 1. Cihadın duraklaması. Gittikleri yerlerin kızlarıyla evlenenler, oraya yerleşiyor, dinamizm ölüyordu. 2. Arabistanda kalan Arap kızlarıyla kim evlenecek? Gençlerin hemen hepsi seferdeydi. Bu genel bir yasaklama emri değildir. O güne mahsus, şartlar gereği özel bir durumdur. Hristiyan ve Yahudi kadınlarla evlenmeyi kısıtlama da böyledir. Fetih sırasında, yaygınlaşan olaylar karşısında müdahale ve alınmış bir tedbirdir. Medayin valisi Huzeyfe bin Yemân, Yahudi bir kadınla evlendiğinde, Hz. Ömer ona mektup yazarak kadını boşamasını emretmiştir. Haram mıdır sorusuna karşı da Ömer, hayır haram değil ama işlerin ve Arap kadınlarının ihmalinden korkuyorum, demiştir. Buradaki kısıtlama veya men, etnik anlamda da değil kamu maslahatını (sedd-i zerayi) gözeten idari bir tedbirdir. Hz. Ömer, yeni katılan bölgelerdeki gayri müslüm unsurların, aile kanalıyla ordu kademelerine sızmasını, istihbari görev yapılmasını önlemek de istiyordu. Devletin tedbiri işte böyle olur.

Osmanlı, İslamî ilke ve hedefleri hayata geçirmede her zaman isabetli olmamıştır. Bazen İslamiyete ters hareketler yapmıştır. Suçsuz oğul ve kardeş katledilmiştir. Bir gecede 19 kardeş yokedilmiştir, 17. yy.’a kadar bu sayı 102’dir. Devlet-i Ebed Mâddet bahanesiyle, gerçekte hanedanın devamı arzusuyla bu suç işlenmiştir. Devşirme olan yeniçerilerin evlenip, çoluk çocuk sahibi olmaları yasaktı. Çünkü onlara insandan ziyade “savaş aleti” gibi bakılıyordu. Fıtratı hiçe sayıp, insan tabiatına aykırı hareket etmek, İslama ve insanlığa uyarmıydı ve zalimce bir iş değil miydi? İsyan, darbe ve intikam hareketlerine bir de bu yönden bakmak gerekir.

Osmanlının yaptıklarına bakıp bunun tersini, yani ırkçılık mı yapmalıdır? Bu daha mı iyidir? Hayır. Anlayışımız kıt değilse böyle anlamayız. İnsanlığı ve İslamı daha sağlam taşıyacak olan milli kimlik ve şahsiyeti korumak daha iyidir. Kendini inkar etmek veya kendine değer vermemekle, insanlığa ve İslama hizmet edilmiş olunmaz. Kendine saygısı olmayanın, başkasına saygısı olur mu? Ancak dalkavukluğu olur. Kendini muhasebeye çekmek başka, önemsizleştirmek başkadır.

Geleneksel kanunnamelerle İslami hükümlerin işine gelenlerini harmanlayan bir devletin İslam ile ilgisi budur.

630 yıllık bir hükümranlıktan sözedilir. Gerçeği bu değildir. 200 yıl kuruluş ve yükseliş dönemi, 200 yıl tepedeki hakimiyet dönemi, son 200 yıl yerlerde sürüklenme dönemi. Bu dönemin son zamanları, düşmanların elinde oyuncak olma günleridir. Gerçek bu değil midir? Eğer yeni cumhuriyet devleti kurulmasaydı, devlet-i ebed müddetin ne hale geldiğini, insanlık görecekti.

Kendi insanını, kendi soyunu horlayıp, aynı zamanda ona güvenmeyen, yabancıya güvenen, ondan da intikamdan başka bir karşılık görmeyen bir iktidar, ya saltanatının, makam ve mevkiinin devamını düşünmektedir, niyeti budur; yahut gittikçe hainleşmeye razı olup, bir çıkar sağlama peşindedir. Bu günümüzü anlamak için dünü bilmek gerekir dediğimizin özeti budur.

Rahmetli Orhan Türkdoğan Hoca hep derdi: “Aziz kardeşim, Enderun zihniyeti devam ediyor.”

Meta açıklaması yaz

Ben de halk arasında bilinen bir deyimle buna cevap vereyim; bayram değil seyran değil eniştem beni niye öptü!

Yıllardır emeklisini yoksulluğa mahkum eden ve emeklisine verebileceği bir parayı yıllarca ülkemizdeki sığınmacılara harcayan iktidara karşı bu konu ile ilgili Kasım 2014'te yazdığım yazı geldi aklıma.

Bu yazıda şunları yazmışım; "Ülkemizde fakirlik ve yoksulluk diz boyu. Bunu Soma ve Ermenek’teki maden kazalarında bir kez daha gördük. İnsanlar üç kuruş için canlı canlı mezara giriyor.

Vahşi kapitalizm ve Türk Milletine düşman sermaye, iktidarı desteği ile halkımızı eziyorda eziyor...

Madenlerde ölenlerin ve ardında kalanların, fakirlikten kaynaklanan çaresizliklerini, hep birlikte izliyoruz.

Ayrıca iş güvenliğine para ayırmak istemeyen gözü doymaz sermayedarlar yüzünden, meydana gelen iş kazalarını ve kaybettiğimiz canları görüyorsunuz değilmi?

Elma toplamaya giden işçilerin veya asansörle tırmanılan yüksek katların ölümsüz kahramanları her nedense yoksullar oluyor.

İşin kahreden diğer bir tarafı da ülkeyi idare edenlerin veya patronların “bu işlerin fıtratında kaza vardır” açıklamaları. Sen eşeğini sağlam kazığa bağladında mı tevekkül ediyorsun diye çıkıp sorarlar adama!

Biliyorsunuz, ülkemizde 10 milyon (şimdi 17 milyon) civarında emekli vatandaşımız var. Değişik sendika ve stk’lar tarafından yapılan açlık ve yoksulluk değerlendirmelerine göre, bu insanların aç ve yoksul yaşadığını kabul etmek gerekiyor.

Deniliyor ki; ülkenin imkanları bu kadar ve bundan fazlasını emeklilere veremeyiz.

2015 yılı içinde emekliye, Ocak ve Temmuz ayları için % 3 + 3 zam uygulanacak. Tabii bu arada azgın patronlar, her ürüne daha emeklinin parası cebine girmeden “fiyat ayarlaması” altında zamlar yaparak, paraya ceblerine doğru “lübletecek”ler!

Bizim sosyal güvenlik sistemimizin, devlet bütçesinde kara bir delik ve ülkemizde geçmişte yapılan hatalar nedeni ile insanların çok genç yaşta emekli olduğu doğrudur. Ancak vatandaşına karşı bir çok görevini yerine getirmeyen devletin, bırakında “sosyal devlet” anlayışı ile vatandaşına bu kadar kıyağı olsun.

Tabii vereceğine kuzgun, alacağına şahin olan devlet anlayışımız, emekliye % 3 zam verir vermez, hemen 2015 yılında trafikten çöpe, emlaktan taşıta, iletişim vergisine kadar onlarca vergiyi ve harcı yüzde 10.11 oranında artıracağını açıkladı.

Ey iktidar! Emekliden esirgediğin parayı, vatanlarını savunmaktan aciz ve kapağı bedavadan Türkiye’ye atan Suriyelilere verdiğini söylüyorsun. Ayıp değilmi? Emeklinin, işçinin, memurun, köylünün, çiftçinin, esnafın Suriyelilere harcadığını söylediğin ve her ekonomi için korkunç bir büyüklükte olan 4 milyar dolarda hiç mi hakkı yoktur? Her gün değişik kalemde artan bu 4 milyar dolar ve üstünü; başta emeklin olmak üzere memurun ve işçin için harcasaydın yada sosyal güvenlik sisteminin ıslahında kullansaydın daha iyi olmazmıydı?

İş bununla kalsa iyi! Türkiye’ye düşman, pkk işbirlikçisi peşmerge, gururumuzu kırarcasına 29 Ekim’de (10 Ağustos 2026'da yani Sevr'in imzalandığı gün meclisten ihanet yasasını geçirdiler) Suriye’ye geçerken, oturuyor kebap yiyor, arabasına benzin dolduruyor ve Türk’e karşı gövde gösterisi ile çekip gidiyor. Sende kebabın ve benzinin parasını, emeklinin ve diğer vatandaşların ödediği vergi ile oluşan devlet bütçesinden ödüyorsun öylemi? Yazıklar olsun size!

Emekli kardeşim! Sen binbir sıkıntı ile boğuşurken ve sahip olduğun ülkenin nimetlerinden faydalanamazken, iktidar sahipleri seninle adeta dalga geçiyor ve hakkın olanı Suriyeliye, Iraklıya (Afganlıya, Afrikalı'ya) peşkeş çekerek dağıtıyor.

Eğer sen bu düzene son vermezsen, Allah’ta seni bildiği gibi yapsın. Çünkü bazen dua’nın ve nasihatında yetmediği yerde, gelir bir musibet her şeyi anlatıverir.

Ben Türk Milletine ait olanın öncelikle Türk Milletine dağıtılmasından yanayım hele ki; fakirlik ve yoksulluk milletimin kaderi olmuş iken..."

Gelelim bu güne, emeklilik yoksulluk sınırının altında yaşamaya devam ediyor mu? Suriyelilere halen devlet bütçesinden para harcıyormuyuz? Bize onca zarar veren PKK'yı affedip Hain Öcalan'a İmralı'da bizim paramızla villa yaptılar mı?

Şimdi bakan diyor ki, emeklilere iyileştirme yapacağız!

Yahu 12 yıl önce memleket ve emekli bu halde imiş 2026'nın sonunda daha beter hâlde siz halâ iyileştirme yapacağız diyorsunuz!

Siz ilk önce emekliye vermediğiniz ama Suriyelilere harcadığınız paranın toplamını açıklayında öğrenelim...

Ben iyilestirmeden vaz geçtim fon vurgunun yükünü emeklinin üzerine yüklemeyin yeter

Özcan PEHLİVANOĞLU

Fakat Efendiler, Peygamberin vefatı ile her tarafta İslâm dininden dönme (İrtidad) olayları ve ayaklanmalar başladı. Hz. Ebubekir bunları önledi, duruma hakim oldu. Bir yandan da Müslüman Emirliği'nin sınırlarını genişletme yoluna gitti. Ebubekir son dönemlerine yaklaşınca kendi seçimindeki zorluğu hatırladı ve Hz. Ömer'i vasiyetname ile kendi seçip millete takdim etti.

Hz. Ömer'in halifelik zamanında İslâm memleketleri olağanüstü denecek bir hızla genişledi, zenginlik arttı.

Halbuki bir milletin içinde varlık ve zenginliğin artmasının, insanlar arasında maddiyat düşkünlüğüne ve bunun da ayaklanmalar ve bozgunlar doğmasına sebep olması bu dünyanın gerçeğidir.

İşte bu nokta Hz. Ömer'in kafasını karıştırıyordu. Bir de Hz. Ömer hatırlıyordu ki,

Resulü Ekrem, sırlarını paylaştığı yakın dostlarına şunu demişti: "Ümmetim düşmanlarına galip gelecek ve Mekke, Yemen, Kudüs, Şam'ı fethedecek ve Kısra ile Kayser'in hazinelerini bölüşeceklerdir. Fakat ondan sonra aralarında bozgunculuk, ayaklanma ve gizli düşmanlık doğarak eski durumlarına döneceklerdir."

Hz. Ömer bir gün Huzeyfetulyemani (r.a.) hazretlerine, "Deniz gibi dalgalanacak fitneyi" sorduğu zaman aldığı cevapta,

"Onun sana bir zararı olmaz. Senin zamanınla onun arasında kapalı bir kapı vardır." dedi.

Hz. Ömer sordu: "Bu kapı kırılacak mı, yoksa açılacak mı?"

Huzeyfe "Kırılacak" dedi. Hz. Ömer "Öyle ise kapanmaz" dedi ve vahlandı.

Gerçekten kapı kırılacaktı. Çünkü İslâm memleketleri genişlemiş, iş çoğalmıştı. Bu idare ve devlet şekli ile her yerde adaletin tam olarak uygulanması zorlaşmıştı.

Hz. Ömer bunu anlıyor, sıkılıyor ve Allah'ına yalvararak diyordu ki: "Ya Rab! Canımı al."

Ömer Birgün ağlarken sebebi sorulduğunda: "Nasıl ağlamayalım ki; FIRAT KENARIINDA BİR OĞLAK KAYBOLSA, KORKARIM Kİ ÖMER'DEN SORULUR" diye cevap verdi.

Evet, Hz. Ömer (Radiyallahüanh) artık Halifelik adı altındaki emirlik idaresinin bir devlet idaresi için yetersiz kaldığını, bir kişinin kendi faziletinde, kendi kudretinde, hatta kendi büyüklüğünde olsa bile, bir devletin idaresine yetersiz olduğunu en geniş anlamı ile anlamıştı. Hatta bu endişe ile idi ki, Ömer kendinden sonra bir halife düşünemez oldu. Yerine oğlunu bırakmasını öğütledikleri zaman, "Bir evden bir kurban yetişir" dedi.

Abdurrahman bin Avf'ı çağırdı:

"Ben seni yerime geçirmek istiyorum" dedi.

O da; "Bana kabul et diye oy ve nasihat verir misin" deyince

Ömer, "Veremem" dedi. Abdurrahman, "Vallahi ben de sonuna kadar bu işe giremem" dedi.

En sonunda Ömer, en akla yakın noktaya değindi. Emirlik, devlet ve millet işini danışma (Meşveret) yoluna bıraktı. Ömer'den sonra Hz. Peygamber'in meclisinde bulunmuş olanlarla halk, mescidi ağzına kadar doldurdu ve dindaşların yönetimini, seçtikleri bir halifeye verdiler.

Hz.Osman halife oldu. Fakat kırılmaya mahkum olan kapı artık kırılmıştı. İslâm memleketlerinin her yanında bin türlü dedikodu ve hoşnutsuzluklar başladı. Zavallı Osman güçsüz ve naçiz duruma düştü. O kadar ki, Şam Valisi Muaviye, O'nun hayatını korumak için kendi yanına çağırdı. Bunu uygun bulmayan Hz. Osman'ı korumak üzere kendi valiliğinden asker göndermeyi teklif etti. Bunların hiç birine meydan kalmadı. Her yanda ayaklanan türlü bölgelerin halkı Medine'de evinin içinde Hz. Osman'ı kuşattı. Ve muhterem eşinin yanında şehit etti. Birçok gürültülü ve kanlı olaylardan sonra Hazreti Ali (Kerremallahüveche), halifelik makamına getirildi.

Tekrarlayalım ki kapı kırılmıştı. Aynı soydan olmakla beraber Irak başka birşey, Yemen başka birşey, Suriye başka birşey ve Hicaz bölgesi de bambaşka bir şeydi.

Hicazdaki halife, Suriye'de kuvvete dayanan vali ile Sıffında (Fırat) karşı karşıya geldiler. Muaviye Hz. Ali'nin (Kerremallahüveche) halifeliğini tanımıyor ve tersine O'nu Osman'ı ölümünden suçlu görüyordu.

Görülüyor ki, Resulullahın vefatından yirmibeş yıl kadar sonra İslâm dünyasında, İslâmın en büyük kişilerinden ikisi karşı karşıya geldiler ve Halifelik iddiasıyla arkalarından sürükledikleri aynı din ve aynı soydan insanları kanlar içinde bırakmakta bir kötülük görmediler.

En sonunda, hileyi başaran, saf ve temiz olanı yendi, çoluk çocuğunu darmadağınık edip ortadan kaldırdı. Ve böylece halifelik adı altındaki İslâm Emirliği'ni yine halifelik adı ile İslâm Sultanlığına çevirdi.

Emevi saltanatı büyük istilâlar yapmakla birlikte, ancak doksan sene dayanabilmişti. Sonra Arap milleti Emevi saltanatını başından atarak yerine Abbasi devletini getirmiştir. Bu devletin başındakilere de halife derlerdi.

.....

Sultanlıkların da sonunda yıkılmaya mahkum olduklarını tarih bize göstermiştir."

Son paragrafta Atatürk'ün de dediği gibi, tarih boyunca bütün sultanlıklar ve diktatörlükler önünde sonunda yıkılmaya mahkum olmuştur ve bundan sonra da hep öyle olacaktır.

Sonbahar mevsimi Harşit Vadisi kenarlarında; gerek meyve bahçeleri gerekse yamaçlardaki ağaçlarıyla ilkbaharı aratmayacak rengârenk görüntüler sunar. İşte bu renklerin tüm tonları, Sanatçıların Sanatçısı’nın fırçası ile büyüleyici bir tablo ortaya koyardı. Biz vadinin öğrenci çocukları; köyde ilkokul bittikten sonra ortaokul ve lise öğrenimi için köylerden şehir merkezine yönelirdik. Zira Harşit boyunca uzanan dereler sırasıyla vadiyi besler; Kabaköy Deresi, Dölek, Yayladere, Kale Deresi, Gökdere, Pirahmet Deresi, Karmut Deresi ardı ardına Tirebolu’ya kadar Harşit’e karışır. İşte öğrenciler de bu derelerden adeta Harşit gibi şehre akardı. Bizler diğer köylü öğrencilerle şehirde tanışır; arkadaş, sırdaş, yoldaş, hemşehri olurduk.

Hafta içi şehirde, okulda öğrenciydik; hafta sonları ise sınav hazırlığımız olmadıkça ailelerimizin ev işlerine destek olmak için köye gelirdik. Pazar günleri ikindi vaktine yakın, okula dönmek üzere köyden Sobran ve Tohumoğlu istikametine doğru yola koyulurduk. Zira pazar günü köyden şehre nadir araç bulunurdu. Olsa da ancak sabah erken saatte giderdi. Biz ise köyde ailemizle biraz daha uzun süre kalabilmek adına öğleden sonraya kalırdık. Kilometrelerce uzunluktaki yolda araç denk gelirse el kaldırır, durdurur binerdik; gelmezse önce yürüyerek Tohumoğlu Köprüsü kavşağına inerdik.

Yaşımız küçük olduğu ve güz mevsimi hüküm sürdüğü için, ıssız vadide gözümüz kulağımız dağda taşta, yabani hayvanlar üzerinde olurdu. Öğrenci arkadaşlarımızla kalabalık olmadığımız zamanlarda risk daha da yükselirdi; zira vadi yamaçlarındaki bahçelerden rızıklanan ayı, domuz gibi hayvanlar büyük tehditti. Bazen kurt ulumaları duyar, ürkerdik. Vakit erken olur ve kalabalık olursak, hasadı yapılmış meyve bahçelerinin dallarında kalan elma ve armutları taşlayarak düşürür, yaralanan o meyveleri yerdik. Bu, adeta aç kalan çocuklara doğanın bıraktığı bir rızıktı.

Bir pazar günü yine Kabaköy’den Tohumoğlu’na inerken araç gelmeyince çaresizce uzunca bir süre yürüdük. Sırtımızda bir hafta yetecek kadar köy fırınında pişirilmiş ekmek ve biraz da haftalık kumanyamız vardı. Körpe bedenlerimizle omuzlarımıza binen o yükü taşımakta çok zorlanırdık. Yürüdükçe sırtımız kan ter içinde kalır, takatsiz düşerdik; en ufak bir gürültüde gözümüz yolda, izde, etrafta olurdu. Bir umut gelen araç bizi almadan geçip giderse büyük bir hayal kırıklığı yaşar, üzülürdük. Akşam karanlığına kalmamak için kavşağa bir an önce varmak şarttı, sabırsızlanıyorduk.

Zar zor sonunda kavşağa vardık ve uzunca bir süre orada bekledik. İki kişiydik; yıllar sonra Gölcük depreminde kaybettiğimiz arkadaşım Sebahattin Yakut ile birlikteydim. Saatler geçmesine rağmen bizi alacak ne bir kamyon ne de minibüs bulabildik. Korkmaya başladık, akşam karanlığında yol üstünde kalakaldık. Yükümüz ağırdı, dağdan taştan gelen garip sesler çocuk yüreğimize korku salıyordu. Çok üşümüştük; yorgunluktan sırtımızda soğuyan terimiz bizi tir tir titretiyordu.

Beklemek nafileydi, çaresizdik. Biraz daha durduktan sonra yeni bir karar verdik ve "Pirahmet kavşağına yürüyelim" dedik. Yola koyulduk, etrafta in cin top oynuyordu. Yeniyol köyüne vardığımızda vakit yatsıyı çoktan geçmişti. Mezarlık altından geçerken, büyüklerden duyduğumuz mezarlık ve hortlak hikayeleri aklımıza geliyor, gözlerimiz gayriihtiyari kabristana çevriliyor, ödümüz kopuyordu. O an birisi bağırsa neler olacağını kestirmek çok zordu; korkudan yüzümüz gözümüz sapsarı kesilmiş, gözlerimiz yuvalarından fırlar gibi olmuştu.

Mezarlığı geçtik. Ayaklarımızı sürüye sürüye, çekmekte zorlanarak da olsa çaresizce yürümeye mecburduk. Tek umudumuz, Pirahmet kavşağında Kelkit-Erzincan istikametinden gelecek bir araca binmekti. Nihayet kavşağa vardık. Orada bir benzin istasyonu vardı; bizim için adeta bir şenlik yeri, bir sığınaktı. Karanlıkta yol üstünde epeyce bekledikten sonra bizi gören istasyon çalışanı yanımıza geldi, halimizden öğrenci olduğumuzu anlayıp bizi içeri aldı. Sobanın başına oturttu, bir şeyler ikram etti. İçimiz ısındı.

Çok geçmeden gelen bir kamyonun kasasına bindik, çünkü şoför mahalli doluydu. Araç kasası üstünde şehre yöneldik ama rüzgârdan ve soğuktan donduk, kasanın içine çöktük. Tekke, Pirahmet ve Bağlarbaşı derken şoför bizi Alibeyler Köprüsü’nde indirdi. Karaer Mahallesi’nin tepelerinde tek göz odalarda kalırdık. Gece yarısı kendimizi eve zor attık ama bize olan olmuştu. Aç, susuz, soğuktan perişan bir halde hemen yorganın altına girdik. Zira okulumuzda çift tedrisat olduğu için sabah saat 07.30’da dersimiz başlayacaktı.

Korku ve soğuk iliklerimize işlemişti. Gariban, sahipsiz köylü çocuklarıydık; babalarımız gurbette, annelerimiz köydeydi. İşte bu yaşta hayatın çilesini çekmek bizi öyle bir bilemişti ki, görmediğimiz mahrumiyet kalmamıştı. Yetiştirme yurdunun çocukları bile bizden şanslıydı; zira onların yatacak sıcak odaları, sabah kahvaltıları, sıcak yemekleri vardı. Biz ise tezekle ısınır, on beş günlük bayat ekmeğe ve makarnaya talim ederdik. Lise binasının yanında kalan şehir dışından gelmiş öğrenciler bize göre çok şanslıydı; şehirde ailesiyle kalan memur ve esnaf çocuklarına imrenirdik.

Biz küçük çocuklar, kendi dayanışmamızla birbirimize hem anne hem baba, hem ağabey hem kardeş olurduk. Çünkü okumaktan başka hiçbir şansımız yoktu. Biz ya kalaycı, ya inşaatçı ya da kuducu çocuklarıydık. İşte ortaokulu ve liseyi bu şartlarda bitirmiştik.

Biz normal günlerde ya kamyon kasasında ya minibüs ya da kamyondan dönme otobüslerle şehre inerdik. Ağasarlı Faik amcanın, Yağmurdereli Bilal amcanın, Yayladereli Hamdi amcanın, Söğütağıllı Nazım ve Nedim amcanın Ballıcalı Salih ağabeyim Muzaffer Amcanın Erdemlerden İsmail Hakkı amcanın Dölekli Sabri amcanın iki Rüstem amcaların Kabaköyden Salih Şaban Cafer ve Ezber ağabeylerin kamyon kasaları otobüs minibüsleri ulaşım aracımız oldu.

2.11.2026

Kurallar, tepeden inme ya da sadece korkuya dayalı (kaba kuvvet/dini ceza) olduğunda geçici olur. Hukukun meşruiyeti, bireylerin "Bu kural benim de hakkımı koruyor" diyerek verdikleri sosyal rızaya dayanmalıdır. Bu rızanın ön şartı, KUVVETLER AYRILIĞI ve YARGININ BAĞIMSIZLIĞIDIR.

Olmadığında Ne Oluyor?

Hukuk, güçlü olanın zayıfı ezmek için, kamu kaynaklarına musallat olmak veya kendi servetini korumak için kullandığı bir "enstrüman" olarak algılanır ve kullanılır. Bu durumda toplum hukuk kurallarını içselleştirmez, sadece yakalanmadığı sürece delmeye, çalmaya, yağmalamaya çalışır.

En Büyük Engelimiz: Bu kısır döngünün farklı dönemlerde biçim değiştirerek tekrarlanmasıdır.

İşte bu aşamaların, döngülerin geçilememesi en büyük engelimizdir.

Çünkü sistem kendi kendini besleyen bir kısır döngüye girer: Sınırları hukukla belirlenmiş organik işbölümü ve bilimsel eğitim ve düşünüş biçimi gelişmediği için seküler bireyselleşme de sağlanamaz.

Bireyselleşemeyen kitleler, güvenceyi hukukta değil, kutsallıkla tahkim edilmiş, dini ve siyasi mahallelerine sığınmakta, devlete ve güce yakın olmakta ararlar.

Devleti ele geçirenin, yakın olanın statü ve servet kazandığı bir düzende, rasyonel kurallar ve kurumlar inşa edilemez; çünkü sistem kuralsızlıktan beslenenlerin elinde kalır.

Nihai Özet:

"Hegemonya kurma/her şeye sahip olma" gibi insana özgü ilkel tutku ve dürtülerin, ortak yarar amacıyla toplumla uyumlulaştırılması, yani hukuki ilke ve kurallara evrilmesi ise; ancak ve ancak ısrarla belirttiğimiz gibi seküler bireyselleşme süreçleri kapsamında, organik işbölümü ve rasyonel hukuk bilinci barajını geçebilirse, işte o zaman tam bir "Medeniyet" kriterine dönüşür.

Bu baraj geçilemediğinde, toplumların dış görünüşü modernleşse, gökdelenler, lüks arabalar, bankacılık sistemleri gelse bile, MEDENİYET ALGIMIZ bireysel eziklik ve yetersizliklerin alt yapısını oluşturan zihniyet kodları ve ilkel dürtülerine teslim olmuş, "dava" retorikleriyle süslenmiş dini, siyasi kabile mensuplarının kutsallıkla kamufle edilmiş nüfuz avcılığı seviyesinde kalır.

İşte yaşadığımız fon soygunları, finansal skandallar da modern medeniyet dekorların arkasındaki bu ilkel zihniyetin kontrolsüz yanardağ patlamalarından ibarettir.

Bu haliyle konu sadece siyasetin, kamu yönetiminin, hukukun değil; tarihin, zihin felsefesinin, sosyal psikoloji ve sosyolojinin de konusudur.

Ancak bu analiz ve izahlarımızdan bağımsız ve öncelikli olarak; HUKUKUN ÖNGÖRDÜĞÜ EN ŞEDİD YAPTIRIMLARIN FON HIRSIZLIĞI FAİLLERİ VE ŞERİKLERİNE UYGULANMASI KAMU DÜZENİNİ SAĞLAMAK VE MAŞERİ VİCDANI TATMİN İÇİN ZORUNLUDUR.

Rubil GÖKDEMİR

Demokratik Değişim Hareketi Sözcüsü

Gazi Mareşal MUSTAFA KEMAL PAŞA'nın, Büyük Zaferin kazanılmasından sonra, 1 Kasım 1922 tarihinde saltanatın kaldırılması öncesinde, GAZİ MECLİSİMİZDE yaptığı ve halifeliğin gelişimini anlatan konuşmasının bazı bölümlerini, (Tamamı facebook paylaşımı için çok uzun olduğundan) kısmen sadeleştirerek aşağıya alıyorum.

Dinî tartışmaların, özellikle sosyal medyada yoğun olarak yapıldığı ve Atatürk'e kâfir imasında bulunulduğu bu günlerde, olağanüstü güzellikteki bu konuşmanın yeniden hatırlanmasının iyi olacağını düşünüyorum.

İlk kez okuyanların Atatürk'ün bu yönünü de görerek hayli etkileneceklerini umarım.

Konuşmanın tamamı, özgün dili ile (Atatürk'ün ağzından çıktığı gibi) "Nutuk"un, Millî Eğitim Bakanlığınca bastırılmış üç ciltlik orijinal baskısının üçüncü cildinin (Bendeki 2000 yılı baskısı) 1239. Sayfasından itibaren küçük punto yazı ile "vesika 264" olarak 13 sayfa tutan bir bölüm olarak mevcuttur.

İşte o konuşmadan bölümler:

".....

Arkadaşlar, gerçeği açıklamak için hep beraber Türk tarihi ve İslâm tarihi üzerinde kısa ve hızlı bir göz gezdirmeyi uygun bulur musunuz?

Efendiler, bu insanlık dünyasında en az yüz milyondan çok büyük bir Türk Milleti vardır. Ve bu milletin dünya yüzündeki genişliği kadar, tarih alanında da derinliği vardır.

Efendiler, bu derinliği istersek iki türlü ölçelim. Birinci ölçüm tarih öncesi çağlara aittir. Bu ölçüme göre, Türk Milletinin büyük atası olan "Türk" adındaki insan, insanlığın ikinci büyük atası olan Nuh'un oğlu Yafes'in oğludur.

Tarih döneminin belge elde edilmesinde çok hoşgörülü olan ilk çağlarına karşı biz de hoşgörülü olalım. Fakat en açık, en kesin ve en maddi tarih belgelerine dayanarak diyebiliriz ki; "Türkler onbeş asır önce Asya'nın göbeğinde büyük devletler kurmuş ve insanlığın her türlü kabiliyetlerinin içinde meydana geldiği bir unsurdur.

Elçilerini Çin'e gönderen ve Bizans'ın elçilerini kabul eden bu Türk Devleti, atamız olan Türk Milletinin meydana getirdiği bir devletti.

Efendiler, yine bilirsiniz ki, dünya yüzündeki yüz milyonluk bir Arap topluluğu vardır ve bunların Asya'dakileri genellikle Ceziret'ül-Arap'ta (Arabistan Yarımadasında) yoğun bir durumda görünürler.

Nübuvvet ve risalete mazhar olmuş Fahriâlem Efendimiz bu Arap topluluğu içinde, Mekke'de dünyaya gelmiş bir mübarek vücuttu.

Arkadaşlar, Tanrı birdir, büyüktür; ilâhî adetlerin meydana gelmesine bakarak diyebiliriz ki, insanlar iki sınıfta, iki dönemde düşünülebilirler.

Birinci dönem, insanlığın çocukluk ve gençlik çağıdır.

İkinci dönem, insanlığın yetişkinlik ve olgunluk çağıdır.

İnsanlık, birinci dönemde tıpkı bir çocuk gibi, tıpkı bir genç gibi, yakından ve maddî araçlarla kendisiyle uğraşılmasını gerektirir. Allah kullarının gereken olgunluk noktasına varışlarına kadar, onlarla ilgilenmeyi Tanrılık gereği saymıştır.

Onlara Hz. Adem Aleyhisselâmdan itibaten, bugün için isimleri bilinen ve bilinmeyen, çok sayıda Nebiler (haberciler), Resuller (elçiler) göndermiştir.

Fakat bizim Peygamberimizin aracılığı ile en son din ve medeniyet gereklerini verdikten sonra, artık insanlarla bir vasıtayla temasta bulunmayı gerekli görmemiştir.

İnsanların anlayış, aydınlanma ve olgunluk derecesi, her kulun doğrudan doğruya "ilhamatı ilâhiye" ile temas kabiliyetine ulaştığını kabul buyurmuştur ve bu sebepledir ki; Cenabı Peygamber, peygamberlerin sonuncusu (Hatem'ül-enbiya) olmuştur ve KİTABI EN MÜKEMMEL KİTAPTIR.

Son Peygamberimiz olan Muhammed Mustafa Sallallahualeyhivesellem 1394 yıl önce Rumi tarihin Nisan ayı içinde ve Rebiülevel ayının on ikinci Pazartesi gecesi sabaha karşı tanyeri ağarırken (Gün doğmadan) doğdu. BUGÜN O GÜNDÜR. İNŞALLAH HAYIRLI BİR TESADÜFTÜR. (İnşallah sadaları)

Hazreti Muhammed çocukluk ve gençlik günlerini geçirdi. Fakat henüz peygamber olmadı. Yüzü nuranî, sözü ruhanî, olgunluğunda ve görünüşünde değeri sonsuz, sözünde durması, yumuşaklığı, mertliği ile herkesten üstün olan Muhammed Mustafa, önce bu özel ve belirgin nitelikleriyle, kabilesi içinde "Güvenilen Muhammed" yani "Muhammed'ül-emin" oldu.

Muhammed Mustafa, peygamber olmadan önce toplumunun sevgisini, saygısını, güvenini kazandı. Ondan sonra ancak 40 Nübuvvet ve 43 yaşında Risalet geldi.

(Demek ki Atatürk, Resullük ve Nebiliğin geleneksel öğretide anlatıldığı gibi, kitap verilen veya kitap verilmeyen peygamber farkı olmadığını biliyor ve bunu gerçek anlamı ile vurguluyordu. F.Ç.)

Fahr-ı âlem Efendimiz sonsuz tehlikeler içinde, eziyetler ve sıkıntılar karşısında yirmi sene çalıştı ve İslâm Dinini kurmaya ait peygamberlik görevini yapmayı başardıktan sonra Cennetin ve gökyüzünün en yüksek, en kutsal yerine ulaştı.

Kendisinin uyardığı, doğru yola yönelttiği bütün Müslümanlar ve özellikle Ashabı Güzin çok gözyaşları döktüler. Fakat insanlığın gereği olan bu üzüntülü durumun faydasızlığını hemen anlayan sağduyu sahibi yüksek idrakli kişiler, Peygamberin arkasından ağlamak yerine, Müslümanların işlerini tez elden yürütecek tedbirleri almak için toplandılar. Peygamberin yerine Müslümanların başına yeni halife olacak bir yöneticinin yani emirin seçilmesi konu edildi.

Hazreti Muhammed, yakın dostu olan Hazreti Ebubekir'in kendisine halef olmasının uygun olacağını türlü şekillerde işaret buyurmuşlardı. Buna göre, toplanıp resmen bir seçim yapmaktan başka bir iş kalmamış olduğuna hükmedilebilirdi.

Halbuki seçim işi o kadar kolay olmadı. Tersine, konu birçok görüşmelere, tartışmalara ve temelli anlaşmazlıklara uğradı. Seçim işinde önemli olarak üç değişik görüş belirdi.

Bu görüşlerden biri, halifelik makamına hak kazanabilmek için dindaşlar topluluğunun işlerini görebilmede gerekli olan güç ve yeterliğin temel olmasıydı. Buna göre, halifelik makamı en güçlü, en etkili ve reşit kavmin olacaktı. Bu görüş Peygamberin yakın dostlarınındı.

İkinci görüş, o güne kadar İslâm'a yardım hizmetinde bulunan kavmin halifeliğe hak kazanmış sayılmasıydı. Bu, Ensar'ın (Hazreti Muhammed'e yardım etmiş olanların ve koruyucuların) mensuplarının görüşüydü.

Üçüncü görüş ise, kan yakınlığından yana oldu. Bu da Haşimîlerin görüşüydü.

Bu üç görüşten oybirliği ile birinde birleşmek ve seçimi yapmak mümkün olmadı.

Sonunda bölünme ve ayrılmaları tez elden önlemek gerektiği kanısına varan Hazreti Ömer'in etkisiyle, Hazreti Ebubekir'in halifeliği kabul edilip onaylandı. Yani Hz. Ebubekir'e biat (Bey'at) olundu. Görülüyor ki, ilk halifenin seçiminde, genel eğilimin normal merkezleşmesinden çok kişisel etki belirgin olmuştur.

Hazreti Ebubekir'in hilâfet makamına getirilmesi isabetli oldu. İşte bu suretle, zamanı saadetten sonra hilâfet ünvanı ile bir İslâm emirliği teşekkül etti.

..."

(Devamı yarın)

Kars, 18 Kasım 1877-1918 tarihleri arasında yaklaşık 40 yıl (veya resmî Berlin/Brest-Litovsk düzenlemesiyle 1877-1978) Rus işgali altında kalmıştır.

İşgalin başlaması, 93 Harbi dediğimiz (1877-1818) tarihleri arasında Rus işgali altında kalan Kars…

18 Kasım 1877’den 25 Nisan 1918’e kadar 40 yıl Rus işgalinde kaldıktan sonra Türkiye Cumhuriyeti’ne katılmıştır. Millî Mücadele döneminde…

600 yıl Osmanlı Devleti’nin ili idi.

Kars’ta Cumhuriyet ile birlikte Cilavuz Köy Enstitüsü açılıyor. Köy Enstitüsü okulunun açılışı, ülkenin kalkınmasının eğitimden geçtiğinin göstergesidir.

Köy Enstitüleri ile sadece eğitime önem verilmekle kalınmıyor; tarıma, sanayiye, kültüre ve folklora da önem veriliyor.

Eğitim olmadan hiçbir şeyin gelişmesinin mümkün olmadığını Atatürk o zaman görüyor.

Kars’ın ünlü kalesinin (halk arasında ve kaynaklara göre İç Kale veya Merkez Kale olarak adlandırılır) yapım tarihi 1152-1153 yıllarıdır.

Saltuklular döneminde, Sultan Melik İzzetin’in emriyle veziri Firuz Akay tarafından yapılmıştır.

Günün sahibine hamdolsun. Yeni haftaya Bismillah!

Kars’ın tarihini öğrenmek için Sayın Dr. Kubilay Çelik Bey’in Hoş Gelişler Ola Mustafa Kemal Atatürk adlı kitabını okumanızı tavsiye ediyorum.

Nizamettin Aras

Nevruz’da doğanın uyanışıyla birlikte barış, dayanışma ve ortak kader bilinci kutlanır. Cumhuriyetimizin 103 yıllık geçmişini de bugünüyle, eksileriyle ve artılarıyla değerlendiremez miyiz? Yalnızca geçmişimizle değil, diğer ülkelerle de karşılaştırarak Cumhuriyetin anlamını ve geleceğini sorgulasak olmaz mı?

Cumhuriyet, yalnızca rejim değişikliği değil, hayatın her alanında bir dönüşümdür. Peki, bu dönüşüm bugünlere nasıl yansıdı? Siyasi liderlerin kol kola yürümesi gündem olurken kötülüğün sıradanlaştığı bir ülkede huzur ve güven olabilir mi?

Vicdan ve merhametin sadakate dönüştüğü, millet egemenliğinin saray egemenliğine bırakıldığı bir yönetim Cumhuriyet olabilir mi?

Ekonomik soygunların, kurumsal çürümüşlüğün, hukuksuzluğun, adaletsizliğin ve kayırmacılığın hüküm sürdüğü; kamu mallarının kişisel çıkarlara dönüştürüldüğü bir ülkede hangi Cumhuriyeti kutlayacağız?

Hayek, “Kölelik Yolu” eserinde ekonomik kararların merkezi bir otoritede toplanmasının bireysel özgürlükleri nasıl yok ettiğini anlatır. Özgürlüklerin aşındığı, kariyer, rant ve şöhret uğruna fikirlerin satıldığı bir ülkede Cumhuriyetin 103 yıllık mirası bu mu?

Prof. Dr. Hayrettin İvgin’in, hanedan yönetiminden Cumhuriyete geçişin zorluklarını ve çekilen ıstırapları anlattığı makalesindeki miras böyle mi olacaktı? Doğuştan gelen üstünlüğü reddederek herkese eşit imkânlar sunan Cumhuriyetin değerlerini savunacak siyasal irade nerede?

Prof. Dr. Doğu Ergil’in şu sözü bugün de geçerli değil mi?

“Cumhuriyet, ülkenin bir kişiye ait olmadığının; demokrasi ise hiçbir kişinin vazgeçilmez olmadığının kabulüdür.”

Hukukun, adaletin ve özgürlüğün aşındığı bir ülkede Cumhuriyetin ve demokrasinin anlamı korunabilir mi?

Osman Aydoğan’ın 30 Ekim 2021 tarihli makalesinde uyardığı gibi; TBMM işlevini yitirirse, milletin adı etnik kimliğe indirgenirse, farklılıklar dışlanırsa, bağımsızlık ve laiklik zedelenirse, hukuk devleti yok edilirse Cumhuriyet ve demokrasi ayakta kalabilir mi?

Cumhuriyeti kutlamak, yalnızca geçmişi anmak değil, geleceği de düşünmektir. Nitelikli ve bilimsel eğitim, üretim, refah, fırsat eşitliği, özgürlük, adalet, saydamlık ve birlikte yaşama ahlakı Cumhuriyetin temel hedefleri olmalıdır.

Kurtuluş emek, kuruluş gayret ister. Cumhuriyeti yaşatmaksa akıl, bilim, hukuk, demokrasi ve ahlaklı yönetim gerektirir.

Cumhuriyeti kutlamak yetmez; onu yaşatmak ve sorgulamak gerekir.

Sahte yüzlerle, adaletsizlikle yapılan kutlamalar gösterişten öteye geçemez.

Kemal Albayrak
01.09.2026

Düşüncelerimizi ifade etmek, duygularımızı kelimelere dökmek ve kendimizi güçlü cümlelerle anlatmak elbette önemlidir. Fakat unutmayalım ki güzel cümleler kurmakla güçlü düşünceler üretmek aynı şey değildir.

Bir düşüncenin değeri, onu ne kadar etkileyici ifade edebileceğimizden önce, hangi gözlemden doğduğuna, hangi olgu, veri ve bilgiye dayandığına ve hangi muhakemeyle temellendirildiğine bağlıdır.

Enformatik iletişim ve yapay zekâ çağında bilgiye ulaşmak, metin üretmek ve etkileyici ifadeler oluşturmak her geçen gün daha da kolaylaşıyor. Fakat bu kolaylık, düşünme sorumluluğumuzu ortadan kaldırmamalı. Tam tersine, kendi aklımızı kullanma ve muhakeme yeteneğimizi geliştirme sorumluluğumuzu daha da artırmalı.

Benim kuşağımın beklentisi bizim gibi yazmanız, bizimle aynı düşünceleri paylaşmanız veya bizlerin kullandığı belki de artık işe yaramaz kavramları tekrarlamanız değildir.

Tam tersine; daha fazla soru sormanızı, farklı düşünceleri araştırmanızı, bildiklerinizi sorgulamanızı, gerektiğinde bizlere de itiraz etmenizi istiyoruz.

Bir düşünceyi savunuyorsanız neden savunduğunuzu bilin. Bir görüşe karşı çıkıyorsanız hangi gerekçelerle karşı çıktığınızı açıklayın. Bir iddiada bulunuyorsanız onu hangi bilgi ve kanıtlara dayandırdığınızı gösterin. Bunu yaptığınızda empati duygunuz da gelişeceğini, "öteki" kategorilerinden kurtulacağınızı unutmayın.

Yanılmaktan korkmayın. Çünkü düşünmek, bazen yanıldığını fark edebilme cesaretidir.

Yapay zekâdan yararlanın; fakat asla aklınızı ona teslim etmeyin. Onu sizin yerinize düşünen bir otorite değil, daha iyi düşünmenize yardımcı olan bir araç olarak kullanın.

Bizim aradığımız şey, ezberlenmiş cevaplar veren, birbirini taklit eden ve aynı cümleleri tekrarlayan bir gençlik değildir.

Bizler; sadece merak eden, sorgulayan, araştıran, muhakeme eden, gerektiğinde itiraz eden ve kendi düşüncesini özgürce üretebilen bir kuşağın yetişmesine katkıda bulunmak istiyoruz.

Çünkü geleceğin dünyasında en değerli insan, en fazla bilgiye sahip olan değil; bilgiyi anlamlandırabilen, yeni sorular üretebilen ve aklını özgürce kullanabilen insan olacaktır.

Unutmayın: Bizim amacımız sizin bizim gibi düşünmeniz değil, kendi aklınızla düşünebilmeyi öğrenmenizdir.

Düşünmeye cesaret edin. Sormaktan vazgeçmeyin. Muhakeme edin. Kendi düşüncenizi kendiniz inşa edin.

Çünkü insan medeniyetinin yeni aşamalarının geleceğini başkalarının düşüncelerini tekrarlayanlar değil, dogmatik zihin kalıplarından kurtulmuş ve yeni düşünceler üretebilenler kuracaktır.

Rubil GÖKDEMİR

Demokratik Değişim Hareketi Sözcüsü

Kendi işimi kurana kadar üç firmada, üç patronumla da yakın konumda çalıştım ve onların sayesinde de bir çok iş adamı tanıdım.

Patronlarımdan birisi işe şirketin işlerinde kullanılan gelişigüzel her hangi arabası ile , diğeri belediye otobüsü ile gelir dolmuşla dönerdi, bir diğeri ise Murat 131 binerdi.
///

Uluslararası inşaat firma sahibi başka bir tanıdığım ise evinin beyaz veya diğer eşyalarını değiştireceği zaman ikinci el eşya satıcılarını evine çağırır eski eşyalarını değerlendirirdi.
///

Rahmetli Sadıka Sabancı; ”Üç lira kazansak iki lirasını yer bir lirasını artırırdık, Ömer bey bunu prensip edinmişti.”
///

Bir tanıdığı;
“ Vehbi Bey (Vehbi Koç) ayakkabılarımı gördü çok beğendi, fiyatını sordu, ben de çekindiğim için fiyatının yarısı söyledim. O zaman bir çift de bana al dedi, üzerini tamamlayarak Vehbi Beye de benim ayakkabılarımdan bir çift almak zorunda kaldım.”

Vehbi Koç’un yurt dışında bile olsa boşa akan çeşmeyi kapattığı, bayiler toplantısında Emel Sayın’ın saz ekibini fazla bulup yarı yarıya azalttığı ve bir çok insanı tebessüm ettiren tasarruf tedbirleri meşhurdur.
///

Bunları niye yazdım?
Benim tanıdığım gerçek anlamdaki iş adamları özel hayatlarında daima mütevazı yaşar, ancak şirketlerini ve yabancı konuklarını onurlandırmak istediklerinde standartlarının üzerine çıkardılar.

Çok lüks yaşayanları da tanıdım fakat bunların hepsi piyasalardan silindi gittiler.
///

Esasında bizim uluslararası böyle (Dünya Tasarruf Günü) söylemlere ihtiyacımız yok.
Yukarıda bahsettiğim iş adamlarımızı örnek veya dinimizin emirlerini ilke edinsek kazançlarımız daha bereketli olmaz mı?

“ Yeyin için ama israf etmeyin”
Veya;
“Komşusu aç iken tok olan bizden değildir”.
///

Bunlardan da önce asıl devletin tasarruf etmesi gerekir.

Maalesef hane halkı tasarrufumuz Hindistan’ın bile gerisinde olduğu gibi kamu da da aynı israf mevcut.

Nitekim Almanya’nın kamu araçları 9 bin bizde ise 130 bin.

“Gelişmiş ülkeler suyu ortalama ondört defa arıtıp kullanıp sonra denize deşarj ederken biz bir defa kullanıp denize deşarj ediyoruz”

Üç gün süren şurada Mavi Vatan, yapay zekâ, millî teknoloji, eğitim, göç, aile, sosyal haklar ve afet yönetimi gibi konular ele alındı.

Şuranın açılış konuşmasını Samsun Aydınlar Ocağı Başkanı Prof. Dr. Taner Tunç gerçekleştirdi.

SAMSUN BAĞIMSIZLIK İRADESİNİN SEMBOLÜDÜR

Cumhuriyet'in 103. yıl dönümünü hatırlatarak konuşmasına başlayan Prof. Dr. Taner Tunç, Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ü, Millî Mücadele kahramanlarını, şehitleri ve gazileri andı.

Samsun'un Türk milletinin bağımsızlık mücadelesindeki tarihî rolüne dikkat çeken Tunç, 19 Mayıs 1919'da başlayan Millî Mücadele'nin Cumhuriyet'in ilanıyla taçlandığını belirtti.

AYDINLAR OCAKLARI İÇİN YENİ STATÜ ÇAĞRISI

Aydınlar Ocaklarının millî kültürün korunması, bilimsel düşüncenin geliştirilmesi ve ülkenin sorunlarına çözüm üretilmesi bakımından önemli sorumluluklar üstlendiğini söyleyen Taner Tunç, "Ancak bugün yalnızca fikir üretmek yeterli değildir. Fikir, toplumsal faydaya dönüşmediği sürece eksik kalır" dedi.

Aydınlar Ocaklarının kamu yararına çalışan dernek statüsüne kavuşması gerektiğini dile getirdi.

Prof. Dr. Tunç, Aydınlar Ocaklarının geçmişin değerlerini korumanın yanı sıra geleceğe yönelik fikir ve çözüm üreten merkezler olması gerektiğini belirtti.

MİLLÎ TEKNOLOJİ VE BİLİMSEL ÜRETİM VUR

Konuşmasında eğitim, adalet ve liyakat konularına geniş yer ayıran Prof. Dr. Taner Tunç, kamu hizmetlerinde hakkaniyetin önemine değindi.

Tunç, "Adalet yalnızca mahkeme salonlarında aranan bir değer değildir. Adalet; eğitimde fırsat eşitliği, kamu hizmetlerinde hakkaniyet ve görevlerin dağıtılmasında liyakattir" diye vurguladı.

Eğitim sisteminin araştıran, sorgulayan ve çözüm üreten bireyler yetiştirmesi gerektiğini savundu.

Türkiye'nin savunma sanayiindeki çalışmalarına da değinen Tunç, Bayraktar TB2, AKINCI, KAAN, KIZILELMA, TCG Anadolu ve HÜRJET gibi projeleri örnek gösterdi.

Bilim ve teknoloji üretiminin ülkelerin bağımsızlığı açısından önemine işaret eden Taner Tunç, "Teknolojiyi kullanan ülkeler gelişebilir; teknolojiyi üreten ülkeler geleceği şekillendirir. Ürettiği teknolojiyi millî ve insani değerlerle buluşturan milletler ise geleceğe medeniyet de kazandırır" sözlerini kullandı.

Kaynak: hedefhalk.com

Fare tuzağındaki büyük kalıp peynirlere atladınız; şimdi kendi kurduğunuz tuzağın ve yarattığınız soygun enkazının altında kaldınız.

İşte tam da bu yüzden, bugüne kadar her sıkıştığınızda imdadınıza yetişen “dış güçler” senaryosunu bile artık yazamıyorsunuz!

Beyninizi biraz zorlayın; belki ne dediğimizi anlarsınız!

Çünkü mesele yalnızca birkaç fon yöneticisinin, finansal aracının veya piyasa aktörünün gerçekleştirdiği iddia edilen usulsüzlükler değildir. Mesele, bütün bu mekanizmaların ortaya çıkmasına zemin hazırlayan zihniyetin, ekonomik gerçeklikle kurduğu sorunlu ilişkidir.

Tekrar hatırlayalım!

Sayın Cumhurbaşkanı, 16 Ekim 2026 tarihinde yaptığı konuşmada sermaye piyasalarını, tasarruf sahipleriyle reel sektör arasında bir finansman köprüsü olarak tanımlıyor; borca dayanmayan, faizsiz ve ortaklık esaslı bir finansman modelini özellikle kıymetli bulduğunu ifade ediyordu.

İlk bakışta son derece makul görünen bu yaklaşımın neresinde sorun var?

Elbette tasarrufların yatırıma dönüşmesi, ortaklığa dayalı finansman modellerinin gelişmesi ve üretimin finansmanında alternatif kanallar oluşturulması son derece değerlidir. Faizsiz finansman da kendi kuralları, araçları ve risk paylaşımı mekanizmalarıyla finansal sistemin bir parçası olabilir.

Ancak asıl sorun, bir finansman modelinin faizsiz olmasını, onun kendiliğinden ahlaklı, güvenilir, adil ve risksiz olduğu anlamına gelen bir zihinsel kabule dönüştürmektir.

İşte felaketin başladığı yer burasıdır!

Ekonomide niyetlerin değil, mekanizmaların sonuçları belirleyicidir. Sermayenin hangi adla toplandığı değil, nasıl değerlendirildiği önemlidir. Bir işlemin faizsiz olarak tanımlanması, onu piyasa risklerinden, manipülasyondan, çıkar çatışmalarından ve dolandırıcılık ihtimalinden muaf tutmaz.

Çünkü finansal sistemin temel güvence mekanizması dinî veya ideolojik etiketler değil; hukuktur, şeffaflıktır, bağımsız denetimdir, kurumsal sorumluluktur ve hesap verebilirliktir.

Siz ise bütün bu karmaşık ilişkileri tek bir kavrama, FAİZSİZLİK olgusuna indirgeyerek ekonomik gerçekliği ideolojik bir kalıba sığdırmaya çalışıyorsunuz.

Oysa piyasa ekonomisi, temennilerle değil, kurallarla çalışır!

Sermaye piyasalarında güven, yatırımcının karşısına hangi kavramların çıkarıldığıyla değil; parasının hangi varlıklara yatırıldığı, bu varlıkların nasıl değerlendiği, fiyatların hangi yöntemlerle oluştuğu ve olası zararların kimler tarafından üstlenildiğiyle ilgilidir.

Bir tarafta milyarlarca liralık fon büyüklükleri, karmaşık finansal araçlar, teminat ilişkileri ve birbirine bağlı piyasa aktörleri; diğer tarafta bunları denetlemekle görevli kurumlar ve tasarruflarını emanet eden milyonlarca insan var.

Böylesine karmaşık bir yapıyı yönetirken bilimsel bilgi, finansal okuryazarlık, bağımsız denetim ve güçlü hukuk kurumları yerine ideolojik aidiyetlere, iyi niyet söylemlerine ve faizsizlik takıntısına güveniyorsanız, ortaya çıkacak sonuçlara da şaşırmayacaksınız!

Üstelik burada çok daha vahim bir çelişki var.

Sermaye piyasalarının tasarruf sahipleriyle reel sektör arasında köprü olması gerektiğini söylüyorsunuz. Peki, o köprünün taşıyıcı kolonları olan hukuk, denetim, ehil ve zaaflarına teslim olmayacak kadroları, şeffaflık ve kurumsal güvenilirlik zayıflatılmışsa, üzerinden hangi sermayeyi, hangi tasarrufu, hangi üretimi taşıyacaksınız?

Somut örnek mi istiyorsunuz? Son 4 yılda "faizsiz finansman" sevdasıyla SPK'nın halka arz izni verdiği 179 şirketin geriye doğru göstergelerine ve 41 şirketin fon dolandırıcılığına vasıta yapılan işlemlerine bakınız.

Demek ki köprünün üzerine faizsiz yazmak, onun sağlam olduğunu göstermez!

Kaldı ki şimdi de ortaya çıkan finansal skandalların ardından bütün sorumluluğu birkaç kişiye yükleyerek meseleyi kapatmak da artık mümkün değildir. Asıl sorulması gereken, bu büyüklükteki risklerin nasıl biriktiği, denetim mekanizmalarının neden zamanında çalışmadığı, aksine soyguna şerik olduğu ve kamusal sorumluluk taşıyan kurumların neden etkili bir koruma sağlayamadığıdır.

İşte bu soruların cevabı, bizi tek tek kişilerin ötesine, yönetim anlayışının ve kurumsal mimarinin sorgulanmasına götürüyor.

Bir ülke, ekonomik gerçekliği ideolojik ezberlerle yönetemez. Finansal güveni dogmatik sloganlarla inşa edemez. Hukukun yerine sadakati, bilimin yerine dogmayı, denetimin yerine temenniyi koyarak sermaye piyasalarını ayakta tutamaz.

Daha da önemlisi, "finansal 15 Temmuz'un arkasında İsrail var" türünden, her başarısızlığın ardından bir dış düşman arayarak kendi zihinsel ve kurumsal zaaflarınızdan kurtulamazsınız.

Farkında mısınız artık toplumun satın alacağı “dış güçler” senaryosu bile yazamıyorsunuz!

Çünkü bu defa karşınızda başka bir ülkenin müdahalesi, uluslararası bir komplo veya görünmeyen bir düşman yok. Karşınızda kendi kurduğunuz ve nemalandığınız sistemin zaafları, kendi tercihlerinizin sonuçları ve yıllardır görmezden geldiğiniz ekonomik gerçeklik var.

Unutmayın!

FAİZSİZLİK, HUKUKSUZLUĞUN PANZEHİRİ DEĞİLDİR. İYİ NİYET, DENETİMİN ALTERNATİFİ DEĞİLDİR. İDEOLOJİK DOĞRULAR, EKONOMİK GERÇEKLERİ DEĞİŞTİRMEZ!

Bir ülkeyi yönetmek, kendi sübjektif doğrularınıza herkesi inandırmak değil; gerçeklerin karşısında kendi yanlışlarınızı görebilecek düşünsel cesarete sahip olmaktır.

Belki de artık ihtiyacınız olan şey, yeni bir "dış güçler" senaryosu değil, kendi zihin kodlarınızla yüzleşebilecek bir muhakeme kapasitesidir!

Rubil GÖKDEMİR

Demokratik Değişim Hareketi Sözcüsü

Kardeş ülkelerin egemenliğine ve milli çıkarlarına saygının Kazakistan'ın değişmez ilkesi olduğunu belirten Tokayev, Türk dünyasının ortak hareket etmesinin önemine dikkat çekti.

Zirvenin "Türk Yüzyılı: Dilde, Fikirde, İşte Birlik" temasının derin bir anlam taşıdığını ifade eden Tokayev, toplantının Birinci Türkoloji Kongresi'nin 100'üncü yıl dönümüyle aynı dönemde gerçekleştirilmesinin de sembolik önem taşıdığını söyledi.

RUSYA İÇİN TDT+ FORMATI ÖNERİSİ

Tokayev'in konuşmasında öne çıkan başlıklardan biri, Rusya'nın Türk Devletleri Teşkilatı ile ilişkilerinin geliştirilmesi oldu.

Kazakistan Cumhurbaşkanı, Rusya'nın TDT+ formatına davet edilmesinin veya teşkilata gözlemci olarak katılımının değerlendirilmesini önerdi.

Rusya'nın tarih boyunca Türk dünyasıyla yakın ilişkiler içerisinde bulunduğunu belirten Tokayev, ülkede çok sayıda Türk halkının yaşadığını ifade etti.

Rusya'nın Altay bölgesini Türk medeniyetinin önemli merkezlerinden biri olarak ele alan yaklaşımını da desteklediklerini kaydeden Tokayev, bu yöndeki işbirliğinin bütün taraflara katkı sağlayabileceğini dile getirdi.

TÜRK ÜLKELERİ ARASINDAKİ TİCARET 10 MİLYAR DOLARA YAKLAŞTI

Ekonomik bütünleşmenin güçlendirilmesini isteyen Tokayev, Kazakistan'ın TDT üyesi ülkelerle ticaret hacminin bu yıl yaklaşık 10 milyar dolara ulaştığını açıkladı.

Bu rakamın geçen yıla göre yüzde 40 arttığını belirten Tokayev, mevcut büyümenin sürdürülmesi için yeni adımlar atılması gerektiğini söyledi.

Türk Dünyası 2040 Vizyonu'nun uygulanmasının önemine değinen Tokayev, TDT'nin 2027-2031 dönemini kapsayan stratejisinin de kısa sürede kabul edilmesini önerdi.

Türk Yatırım Fonu'nun kapasitesinden daha fazla yararlanılması gerektiğini belirten Tokayev, Türk Ticaret ve Sanayi Odası'nın çalışmalarının geliştirilmesini ve gelecek yıl Kazakistan'da bir iş forumu düzenlenmesini teklif etti.

ORTA KORİDOR'DA TAŞIMACILIK YÜZDE 30 ARTTI

Ulaştırma ve lojistik alanındaki işbirliğini öncelikli konular arasında gösteren Tokayev, Trans Hazar Uluslararası Taşımacılık Koridoru'nun Türk dünyasını birbirine bağlayan stratejik bir güzergâh olduğunu söyledi.

Tokayev'in paylaştığı verilere göre, yılın ilk dokuz ayında Orta Koridor üzerinden taşınan yük miktarı yüzde 30 arttı. Bu taşımaların yüzde 90'ını transit yükler oluşturdu.

Kazakistan'ın TDT üyesi ülkelerle demir yolu taşımacılığı yüzde 10 artarak 40 milyon tona, kara yolu taşımacılığı ise yüzde 20 artışla 6,5 milyon tona ulaştı.

Kazakistan'ın transit kapasitesini artırmak amacıyla özel bir program uygulayacağını belirten Tokayev, lojistik altyapısının ve limanların modernizasyonunun önemini vurguladı.

YAPAY ZEKÂ VE DİJİTALLEŞMEDE ORTAKLIK ÇAĞRISI

Dijitalleşme ve yapay zekânın günümüzün temel gereklilikleri arasında bulunduğunu belirten Tokayev, Kazakistan'ın bu alanlarda yürüttüğü çalışmaları anlattı.

Ülkede Dijitalleşme ve Yapay Zekâ Yılı ilan edildiğini hatırlatan Tokayev, Astana'da yapay zekâ merkezi kurulduğunu, Qazaq Yapay Zekâ Araştırma Üniversitesinin açıldığını ve veri işleme merkezleri için 1 gigavat kapasiteli bir alan oluşturulduğunu bildirdi.

İki süper bilgisayarın faaliyete geçtiğini, üçüncüsünün de yakında devreye alınacağını belirten Tokayev, Kazakistan'ın dijitalleşme alanındaki deneyimini kardeş ülkelerle paylaşmaya hazır olduğunu söyledi.

Kazakistan ile Azerbaycan arasında Trans Hazar fiber optik iletişim ağının faaliyete geçtiğini de açıklayan Tokayev, diğer Türk devletlerinin de bu projeden yararlanabileceğini ifade etti.

Siber Güvenlik Konseyi ile Dijital İzleme ve İnovasyon Merkezlerinin kurulmasına yönelik girişimlerin hızlandırılması çağrısında bulundu.

TÜRK MEDENİYETİNİN ORTAK MİRASI KORUNACAK

Tokayev, Türk halklarının ortak tarihinin araştırılması, korunması ve tanıtılmasının da işbirliğinin önemli alanlarından biri olduğunu belirtti.

Türk Medeniyeti Merkezi ile bozkır medeniyetinin tanıtılmasına yönelik Ebedi Ülke Merkezi kurulması önerisini hatırlatan Tokayev, Türk Medeniyeti Mirasının Korunması Sözleşmesi'nin kabul edilmesini desteklediklerini söyledi.

Kazakistan'da hazırlanan yedi ciltlik "Kazakistan Tarihi: Antik Çağlardan Günümüze" çalışmasına Türk ülkelerinden bilim insanlarının katkı sunduğunu belirterek araştırmacılara teşekkür etti.

Konuşmasında Türk Akademisi tarafından hazırlanan ortak eserleri de gündeme getiren Tokayev, Türk Dünyasının Kutsal Coğrafyası, Eski Türk Yazıları ve Modern Türk Dilleri Sözlüğü çalışmalarına dikkat çekti.

Ayrıca gelecek yıl Türkistan'ın İslam dünyasının kültür başkenti olacağını belirterek bu kapsamda uluslararası etkinlikler düzenleneceğini açıkladı.

TDT'NİN KURUMSAL YAPISININ GÜÇLENDİRİLMESİNİ İSTEDİ

Tokayev, teşkilatın son yıllarda faaliyet alanını genişlettiğini ancak bazı çalışma başlıklarında örtüşmeler yaşandığını belirtti.

Ortak hedefler doğrultusunda önceliklerin netleştirilmesi gerektiğini ifade eden Kazakistan Cumhurbaşkanı, TDT bünyesinde Daimi Temsilciler Konseyi kurulmasının önemini yineledi.

Tokayev, teşkilatın askeri bir ittifak olmadığını ve gelecekte de bu yönde bir yapıya dönüşmemesi gerektiğini belirterek Kazakistan'ın bu konudaki tutumunu dile getirdi.

DÖNEM BAŞKANLIĞI TÜRKİYE'YE DEVREDİLİYOR

Konuşmasının sonunda Azerbaycan'ın dönem başkanlığı süresince yürüttüğü çalışmalara teşekkür eden Tokayev, TDT dönem başkanlığının Türkiye'ye devredilmesini değerlendirdi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a zirveye ev sahipliği yaptığı için teşekkür eden Tokayev, toplantının teşkilatın çalışmalarına yeni bir ivme kazandırmasını ve Türk devletleri arasındaki bütünleşmeyi güçlendirmesini temenni etti.

Zirvenin sonuçlarının ardından Ankara Deklarasyonu'nun kabul edildiği bildirildi.

Siz Türk Milliyetçiliğini siyasi partilerin içine hapsetmeyiniz. Siyasi parti genel başkanları üzerinden kim daha çok milliyetçi tartışmasına girmeyiniz. Kimin kimin elini öptüğü veya koluna girdiği bizi ilgilendirmesin. Biz Türk Milletinin bütün mensuplarının içinde Türk Milliyetçiliği nasıl yükseliyor ona bakalım. Milliyetçileri ayağa kalkan bir toplum mutlaka siyaseten de doğru yolu bulacaktır.

Bu nedenle günümüzde milliyetçilikten ne anlamamız gerektiği konusu biz Türkler tarafından çok doğru bir şekilde ortaya konulmalıdır.

Milliyetçilik bana göre, içinde yaşadığımız toplumu, üzerinde yaşadığımız vatanı, kullandığımız dili, sahip olduğumuz kültürü ve birlikte oluşturduğumuz tarihi sevmek ve bu değerlere gönülden bağlı olmak demektir.

Ne yazık ki, böyle, olması ve anlaşılması gereken "milliyetçilik" kavramı ülkemizde bilerek ve kasten yapılanlar nedeni ile olumsuz yerlere çekilmeye çalışılmıştır ve halende çekilmeye çalışılmaktadır.

Hele kendisine milliyetçilik atfedilenlerin omurgasızlığı Türk Milliyetçiliğine ve dolayısıyla Türk Milletine büyük zararlar vermiştir.

Bu durum uzun uzadıya anlatılması gereken nedenler ile hâlen devam etmektedir. Örneğin Faşizm bile milliyetçilik ile yan yana getirilmeye çalışılmıştır. İstanbul Barosu başta olmak üzere yapılan Baro seçimlerinde vatansever insanların seçimleri kazanmalarının ardından aynı yakıştırmalar yapılmıştır.

Bir kelimeye doğru anlamlar yükleyebilmek için o kelimenin tarihsel süreçlerde neyi ifade ettiğini bilmek gerekir. Örneğin Mehmet Akif Ersoy'un İstiklâl Marşı'mızda ifade ettiği "ırk" sözcüğü aslında Türk Milletini anlatmaktadır. Günümüzde ise ırk başka bir anlam taşımaktadır.

Bizim kast ettiğimiz şey yani milliyetçilik ırkçılık anlamına gelen bir kavram değildir. Ancak Türk ve Türkiye düşmanları milliyetçiliğimizi kötülemek için uzun yıllardır onu ırkçılık ile özdeşleştirmeye çalışmışlardır. Bugünde bu konuda olumsuz gayretler sürmektedir.

Bu yüzden Türk Milliyetçiliği günümüzde olduğu gibi son yüzyılda karanlık mihraklar tarafından ırkçılıkla suçlanmış ve bu yolla "milliyetçilik" kavramı sulandırılmaya ve mecrasından uzaklaştırılmaya çalışılmıştır.

Halbuki Türk Milliyetçiliği anlayışımız insanı ve tüm canlıları sevmeye dayanır. Ahmet Yesevi, Yunus Emre, Hacı Bayram Veli, Hacı Bektaş-ı Veli ve diğerleri bu sevgi yolunun ışığı olan sönmez aydınlatıcılarıdır... Bunun yanına yurt sevgisi yani toprak sevgisi de eklenmelidir.

Milliyetçilik adına yaptırılan(!) en büyük yanlışlardan biri de bu kavramın siyaseten kullanılmıştır olmasıdır. Halbuki Türk Milliyetçiliği sadece bir siyasi kurumun değil milleti bir bütün olarak çevreleyen ve kucaklayan bir anlayıştır.

Osmanlı-Türk İmparatorluğu her ne kadar bir Türk devleti de olsa; çok dilli, çok kültürlü bir çok etnik kimlikten oluşuyordu. Osmanlı-Türk devletinin doğal mirasçısı Türkiye Cumhuriyeti'de kurulduğu topraklar üzerinde de bu durum benzerlikler gösteriyor. Bu nedenle Cumhuriyet'i kuran irade çok doğru bir şekilde "milletleşme projesi" başlattı. Bu proje "Ne Mutlu Türk'üm Diyene" anlayışına dayanan milleti, ülkeyi sevmek ve yeni kurulan devlete bağlılığı öne çıkarıyordu. Bu sebeple Mustafa Kemal Atatürk kendisinin en önemli vasfının bir "Türk Milliyetçisi" olmak olduğunu defaatle vurguladı.

Cumhuriyet'in milliyetçiliği de içeren ki, Cumhuriyet'i kuran Cumhuriyet Halk Partisi'nin Altı Ok'undan biri de milliyetçiliktir, "milletleşme projesi" iç ve dış düşmanları bugün olduğu gibi geçen tüm süreçte çok rahatsız etti. İç ve dış düşmanlar bu konuda ittifak ederek belli projeler ile "milliyetçilik" ve "milliyetçiler"i ötekileştirmeye çalıştı. Bunda da nispeten başarılı oldular.

Ancak burada şu örneği vermek istiyorum ki, her ne kadar " milliyetçilik" bir partinin ya da partilerin içine hapsedilmek istense de, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunun 103.yılı vesilesiyle tüm yurt sathında Türk bayrakları ile sokaklara dökülen vatandaşlarımızın her biri aslında birer "milliyetçi" olduklarını herkese göstermişlerdir. Onlar kimseyi ayırt etmeden "insanları seviyorum, ülkeme ve devletime bağlıyım" diye duygu ve düşüncelerini halleriyle ifade ettiler. Bundan daha iyi bir "milliyetçilik" anlayışının dışa vurumu olabilir mi?

Ziya Gökalp, milleti tarif ederken: "Millet, ne ırki, ne kavmi, ne coğrafi, ne siyasi, ne de iradi bir zümre değildir. Millet, lisanı, dince, ahlakça ve güzel sanatlarca müşterek olan yani aynı terbiyeyi almış fertlerden mürekkep bulunan bir zümredir" diyor. İşte biz burada tarif edilen milleti seven ve ona her yönüyle bağlı olan "milliyetçilik" kavramını yüceltmek ve bu kavramı toplumun tamamına mâl etmek zorundayız...

Hasan Ali Yücel ; "... bir topluluğun " millet " olabilmesi için sanıldığının aksine çok güçlü bir süreç gerekir. Topluluklar için "milliyet" önemli bir tekamül basamağıdır. Fertte şahsiyet ne ise toplumlarda da milliyet odur... bir toplumun milli bir varlık haline yükselebilmesi için "tarih boyunca derin bir cehit (evrim) " geçirmesi gerekir." demektedir.

İşte bizler bu evreleri geçirerek millet hâline gelmiş olan topluluğu seven, sayan ve ona yürekten bağlı olan bir "milliyetçilik anlayışı içindeyiz. Adına Türk Milleti dediğimiz insan topluluğunun da kahır ekseriyetinin benzer düşünceler içinde olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz.

Kimse çıkıp demiyor ki; Atatürk bizzat kendisi Türk Milliyetçisi olduğunu defaatle söylemiştir diye! Bununla kalmamış Türk Milletinden neyin anlaşılması gerektiğini bir çok kez izah etmiştir. Ancak günümüzde Atatürk'ün partisi ve onun devamı olduğunu söyleyenler, bırakın milliyetçiliği Türk sözünü bile anmaz olmuşlardır. Bu sadece Atatürk'e değil düpedüz Türk Milletine ihanettir.

Her ne kadar "milliyetçilik" kavramından çok hoşnut olsam da, toplumun kafasındaki karışıklıkları gidermek için günümüzde "milliyetseverlik" tanımının kullanılmasının daha doğru olduğunu düşünüyorum. Bana göre bu Cumhuriyet'in "milletleşme projesi"ne daha uygun geliyor. Belki böyle yaparak Türk Milletine karşı milliyetçilik kavramı üzerinden yürütülen tuzakları da boşa çıkartabiliriz...

Siyaseten "milliyetçilik" kavramının belli siyasi kuruluşlar ve siyasetçiler tarafından kullanılmış olması bu ulvi kavramın istismarına yol açmıştır. Çünkü milliyetçilik topyekûn Türk Milletine ait bir özellik olması gerekir! Yani hepimiz milliyetçi olmalıyız... Anayasal olarak Türkiye Cumhuriyeti'nin devletine vatandaşlık bağı olan herkes Türktür... Bu nedenle anayasal olan bu tarifle milliyetçiliğe de ulaşmak çok zor olmayacaktır. Kimsenin vatan ve millet sevgisi siyasi bir saikle sınırlanamaz. Bu nedenle milliyetçilik kavramı ayrıştırıcı değil birleştirici anlamda kullanılmalıdır.

Milliyetçilik dar bir çerçeveye hapsedilmemelidir. Ne yazık ki, bugüne kadar bunun tam tersinin olduğunu izliyoruz.

Milliyetçiliğin daha iyi anlaşılabilmesi için bir hususun yerine oturtulması gerekir. O da "devlet milliyetçiliği"nin değil " millet milliyetçiliği"nin esas alınmasıdır. Bu sebeple milliyetçilik öncelikle devlet için değil millet için var olmalıdır. Zaten devlet milletin teşkilatlanmış halidir. Onun için "milliyetçi" demek kendisi ile aynı potada erimiş insanlara dil, din, mezhep, meşrep farkı gözetmeksizin karşılıksız hizmet etmek demektir. Yani Gagavuz, Çuvaş, Tuva, Uygur, Kazak, Özbek, Kırgız, Türkmen demeden herkesi sevmek zorundayız. Keza ülkemizde kendini farklı etnik yapılara ait gören insanlarımızı da...

Milliyetçilik benim kullanmayı teklif ettiğim ve sevdiğim tabir ile "milliyetseverlik"; olaylar ve gelişmeler karşısında hür ve müstakil bir irade sergilemektir, tahakkümcü ve emperyalist anlayışlar karşısında dik durmaktır, adaletten yana olmaktır, bilimi üstün tutmaktır... Böyle olmayanların milliyetçilikleri şekilden ibarettir ve ben onlara " milliyetçi görünümlüler" sıfatını yakıştırmaktayım.

Türk Milletinin her bir ferdi ve özellikle kendini milliyetçi veya milliyetsever olarak tanımlayanlar okumalı ve düşünmeli "milliyetçilik" kavramının altını doğru bir şekilde doldurmalı ve yaşamında bu ölçü üzerine hareket etmelidir.

Unutulmasın ki; milletler ve devletler milliyetçilerin omuzları üzerinde yükselir... Bu Türk Milleti içinde böyledir.

Bırakın kimin kimin koluma girdiğini veya elini öptüğünü! Sloganların değil bilimin peşinden koşun. Lidere itaati değil Türk Milletine itaati esas alın. Siyasetçiler üzerinden Türk Milliyetçiliği yapmayın.

Sonra burnumuz pislikten kurtulmuyor!

Cumhuriyet ilan edileli üzerinden tam 103 yıl geçti. Atatürk buna, benim en büyük eserimdir dedi. Onca savaşlar yaşadı. Tamamen işgale uğrayan ülkesini düşmandan temizledi, yokluklar yoksulluklar çekti. Ölümlerden döndü. Ama aklında hep bir hedef vardı. Savaştan sonra Cumhuriyeti kuracaktı. Ülkede halkının iradesi hakim olacaktı. Milletçe çok çalışılacak ve modern devletlerin seviyesine çıkılacak, hatta onları geçecekti. Milletini refaha erdirecek, milletinin çektiklerini unutturacaktı. Hepsini de yaptı. Osmanlı devletinin o günkü parayla 63 milyar dolar borcunu dahi ödedi. Ezilen milletlere örnek oldu. Türkiye’yi ziraat ve tarımla kalkındıracağına inandığı gibi, uçak üretip satacak kadar sanayi ülkesi haline de getirdi. 1936 yılının büyük dünya buhranından etkilenmeden çıktı. Öldüğünde bir kuruş serveti yoktu. Çünkü varını yoğunu devletine bıraktı.

Atatürk’ün nitelikleri, özellikleri saymakla bitmez. Dünyadaki tüm liderler ülkelerinde bile unutulurken, bugün pek çok ülke yöneticisi ben ülkemin Atatürk’üyüm demekten onur duyuyor.

Türkiye Cumhuriyeti devletini kuranlar Atatürk’lerdi. Çünkü kurucuların her biri Atatürk kadar değerliydi. Atatürk, gelecek nesiller için de “ben sadece bir başlangıç yaptım. Asıl eser ve başarılar Türk milletinin azim ve kararlılığı sayesinde gerçekleşmiştir. Gerçek Atatürk sizlersiniz. Cumhuriyet'in ve geleceğin asıl sahibi sizler ve özellikle de gençlerdir” diyor.

Bugün Türkiye Cumhuriyeti’nin asaletini, nimetlerini, kazandırdıklarını, onurunu ve yüceliğini halen anlamayanlar ve anlamakta güçlük çekenler ülkeyi 103 yılın ardındaki uçuruma yuvarlayacaklarının maalesef farkında değiller.

93 harbinden sonra Osmanlı devleti savaşlarda hep yenildi. Atatürk’ün doğduğu 1881 yılında Osmanlı devleti borca batmıştı. Bunun üzerine Duyunu umumiye ilan edilmişti. Alacaklılara, ödeyecek param yok, gel neyimi alacaksan al denmişti. Bunun üzerine ürettiğimiz tüm malları almak için alacaklılar bugünkü İstanbul Erkek Lisesinde büro açmışlar ve ne üretiyorsak alıp götürüyorlardı.

Ordusu savaşamayan ve borç içinde yüzen bir devletin, bir imparatorluğun sonu böyle gelmişti.

Bugün yöneticilerimiz bağımsız, borçtan arınmış, kalkınmış bir Türkiye’yi hedeflemeli,“Türkiye Cumhuriyeti’ni kuran Türkiye halkına Türk milleti denir” prensibini de kutsalı bilmelidir.

Rus işgalinin en karanlık günlerinde bile köy odalarında sönmeyen bir ilim meşalesi... Tek evladının cenaze namazını kıldırdıktan sonra dahi talebe yetiştirmekten vazgeçmeyen bir dedenin mirası ve yorgan altında dökülen gözyaşlarından yüz binlerce öğrenciye uzanan bir eğitim seferberliği.

Gümüşhane, Anadolu’nun bağrında idealist eğitimciler yetiştiren müstesna yurt köşelerinden biridir. Ben, eğitim-öğretim faaliyetinin Rus işgali döneminde dahi asla ihmal edilmediği, köklü bir geleneğe ve sarsılmaz bir iradeye sahip olan Gümüşhane’nin Kabaköy’ünde dünyaya geldim.

Henüz Cumhuriyet kurulmadan önce yaşanan Rus işgali sırasında, köyden İç Anadolu’ya göç eden muhacirlere rağmen geride kalan yaşlılar, hastalar ve göç etmeye mecali olmayanlar için eğitim, köy şartlarında kesintisiz sürmüştür. O karanlık dönemin isimsiz kahramanlarından biri dedemiz Hoca Bayram Bayır’dır.

Osmanlı döneminde hem Cuma namazı kıldırma müsaadesi bulunan hem de köy odalarında dini ve müspet ilimlerin öğretildiği merkezi bir yerleşim yeri olan Kabaköy’de Bayram Hoca, bu geleneği ısrarla ayakta tutmuştur. At, eşek ve katırlarla civar köyleri dolaşır; bir yandan medreselere öğrenci toplar, diğer yandan onların iaşesini temin ederek düşkünlere kol kanat gererdi.

Evlat Acısının Söndüremediği Meşale

Tarihin en acı imtihanlarından biri, Bayram Hoca’nın yine köylerden öğrenci ve kumanya topladığı bir gün yaşanır. Oğlu genç Zühtü, üç arkadaşıyla birlikte Pirahmet kavşağındaki işgalci Rus karakolunun atlarına ot satmak üzere yola düşer. Otları teslim ettikleri sırada hocanın tek oğlu Zühtü, Rus askerleri arasındaki Ermeni asıllı bir Taşnak çetesi mensubu tarafından vahşice katledilir.

Arkadaşları can havliyle kaçarken, çeteciler Zühtü’nün işkence görmüş cansız bedenini bir atın sırtına bağlayıp Yağmurdere, Sobran ve Kabaköy istikametine salıverirler. Tam o sırada baba Bayram Hoca, Kale tarafından Hama sırtı "Sakal Ağartan" yokuşundan köye inmektedir. Evinin önündeki kalabalığı görünce acı gerçeği öğrenir. Yüreğine taş basarak tek evladının cenaze namazını bizzat kendisi kıldırır ve onu köy önündeki Kahveler mevkiinde toprağa verir.

İşte Kabaköy, böylesine ağır bir trajedinin ortasında bile eğitimi aksatmayan bir ruhun merkezidir.

Cumhuriyet Güneşi ve Köyün Dünyaya Açılan Penceresi

Bayram Hoca’ların yaktığı o meşale, Cumhuriyet döneminde Köy Enstitüleri ve köy okulları ile bambaşka bir boyuta taşındı. Babamların kuşağı ilkokul için Kale nahiyesine yaya yürürken, bizim neslimiz okulu kendi köyünde buldu. Cumhuriyet ile birlikte Gümüşhane’de okuma-yazma oranı adeta sıfırdan yüzde doksanların üzerine çıktı; eğitim bir ufuk, gelecek ve umut oldu.

Köy okullarına gelen öğretmenler, öğrencilerin yeteneklerine yön veren birer kutup yıldızıydı. Tarım, hayvancılık, kültür, sanat, müzik ve tiyatroyu köylüyle buluşturdular. Kale Oto Radyatör’ün kurucusu olan öğretmen Abdurrahman Kaya gibi isimler Kabaköy’de görev yaptı; bilgisi ve görgüsüyle köyü dünyaya açan bir pencere oldu. Yetirmez köyü ve Mezra mahallemizden çocuklar dağları, dereleri aşarak okulumuza akın ederdi. Köye gelen kadın öğretmenlerimiz ise köy kadınları için birer kültür elçisi oldu; Kabaköy daha o yıllarda kendi içinden kadın öğretmenler çıkararak sayısız evladını üniversiteye gönderdi.

Köyden Kente İnen Çocukların Yalnızlığı: Rehbersizlik

Köydeki o sıcak ve yönlendirici iklim, ortaokul için şehre indiğimizde yerini derin bir yalnızlığa bıraktı. Babalar gurbetçiydi. Bizi ortaokula yazdıran velimiz okula ilk ve son kez gelmiş; öğrenciliğimiz anne-babasız, rehbersiz, tamamen kaderin akışına terk edilmişti. Yoksulluk, bakımsızlık ve kimsesizlik nice parlak kabiliyetin önünü tıkadı. Aç ve susuz kalarak yorganı başımıza çekip ağladığımız geceler oldu; ancak çektiğimiz o acılar bizi yıldırmak yerine en büyük motivasyon kaynağımıza dönüştü.

İlk ve ortaokulu dereceyle bitirmeme rağmen, nasıl bir liseye gitmem gerektiğine dair tek bir tavsiye bile alamadım. Köylüm ve arkadaşım Sebahattin Yakut’un ısrarıyla, sırf bir sınava girmiş olmak için katıldığım Gümüşhane Meslek Liseleri sınavında il birincisi oldum. Birinci olunca kendimi o okula gitmeye mecbur hissettim. İlk yılım bu sahipsizliğin verdiği büyük bir pişmanlıkla geçti.

O dönem meslek liselilerin üniversiteye girişinde ağır kısıtlamalar vardı. Buna rağmen yılmadım; önce İstanbul Üniversitesi Eğitim Fakültesi Matematik Öğretmenliği’ni, ardından tekrar sınava girerek Erzurum Atatürk Üniversitesi İşletme Fakültesi’ni kazandım. O şartlarda bir meslek lisesinden girilebilecek en iyi bölümlerdi; fakat ortaokul ve lisedeki o "rehbersizlik", potansiyelimize çok daha uygun alanlara yönelmemize engel olmuştu.

"Kurak Topraklar Suyla, Çocuklarımız Çağdaş Eğitimle Buluşmalı"

Gençliğimde o sahipsizliği iliklerime kadar yaşadığım için, hayatımı öğrencilerin ruh ve beden kabiliyetlerine uygun alanlara yönlendirilmesine adadım. Nice cevherler doğru rehberlik alamadığı için heba olup gitti. Bugün özel eğitim alanında yüz binleri aşan öğrencimizin hayatına dokunuyor, onları kendi evladım gibi görerek son nefesime kadar bu kutsal nöbeti sürdürmeye devam ediyorum.

Bugün Gümüşhane’ye ve tüm Türkiye’ye sesleniyorum: Yıllarca bu ülkeye nitelikli insanlar yetiştiren o tarihi eğitim iklimi yeniden yeşermelidir. Öğretmen Okulu tarihi misyonuna kavuşmalı, üniversite ile bu kalite taçlandırılmalı ve aileler evlatlarını huzur içinde şehrin vicdanına emanet edebilmelidir.

Eğitim asla ihmale gelmez; karanlığı aydınlatacak yegâne güç akıl ve bilimdir. Eğitimsiz bırakılan nesiller, kurak topraklar suya hasretken suyu boşa akan nehirler gibidir. Kurak toprakları suyla, çocuklarımızı ise en nitelikli çağdaş eğitimle buluşturmak zorundayız. Bunun için devlet ve millet, her sosyal ve siyasal kesim el ele vererek seferber olmalıdır. Evlatlarımızı heba etmemek, onlara insanca yaşanabilir ve gelişmiş bir ülke bırakmak hepimizin boynunun borcudur. Hayatlara dokunan tüm eğitimcilere selam olsun!

29.10.2026

Son çeyrek asırdır insanlar, İslam dininin ahlaki davranışlara bir etkisi yok mu? sorusuna cevap aramaktadırlar. Bu sorunun cevabını ilk Müslümanların İslam öncesi ile sonraki hayat biçimlerini karşılaştırılmakla bulmak pekâlâ mümkündür. Zira tarihen biliniyor ki, İslam, Hz. Peygamberin aracılığıyla cahiliye döneminin birçok yol kesici insanlarını insanlığa yol gösterici hale getirmiştir. Öyle ki, Kur’an o ilk Müslümanları hem ahlakta ulaştıkları yücelikleri ve empati yapma özellikleriyle övmüş (Haşr,8), hem de gerek iman ve itaatte öncelikli olup iman ve iyilik yolundaki duruşlarıyla onları izleyen diğer bütün müminlerden Allah’ın hoşnut olduğunu bildirmiştir (Tevbe,100). Ayrıca onlara, “Eğer onlar/diğer insanlar da sizin gibi inanırlarsa ancak o zaman doğru yolu bulmuş olurlar” (Bakara,137) buyurularak ilahi iltifata mazhar kılınmışlardır.

Bu da demektir ki, İslam, ilk Müslümanları Allah’ın istediği gibi ahlaki bir boyuta taşımıştır.

Peki, aynı Kur’an aynı Peygamber ve aynı İslam, günümüz Müslümanlarının ahlakına etkisi neden azalmıştır? Bunun birçok nedeni var, ama en önemlisi günümüzdeki Müslümanların Kur’an’a da Peygambere de o günün Müslümanlarının yaklaştığı gibi yaklaşmamaları ve dini şahsi çıkarlara hizmet etmek için sahiplenmeleridir. Bu durum doğal olarak ahlaki bir çürümenin de tetikleyicisi olmaktadır.

Müslümanlardaki ahlaki çürümenin ya da ahlaksızlığın asırlardır sürüp gittiği kimi düşünürleri derinden etkilemiş ve derinden düşünmeye sev etmiş ve bu durum günümüzde de devam etmektedir. Ahlaki yaşayış itibarıyla Ebu Bekir gibi olması gereken Müslümanlar, neden Ebu Cehil gibi olmayı tercih ediyorlar sorusu az da olsa bir din kaygısı taşıyan her Müslümanı, hatta diğer dinlere mensup kimi insanları da düşündürmekte ve derinden üzmektedir. Mesela Cemil Meriç, “En tehlikeli insan tipi, dindar görünüp ahlaktan yoksun olan kişidir. Çünkü o kötülüklerini ibadetlerinin arkasına saklar” diye hayıflanırken, Lübnan asıllı Fransız yazar Âmin Maalouf da “Bir dinleri olduğu için insanlar ahlaka ihtiyaçları kalmamış gibi davranıyorlar” diye yakınmaktadır. İngiliz Filozof Jeremy Bentham da “Bir ülkede görülebilecek en tehlikeli salgın ahlaktan bağımsız din fanatikliğidir” diyerek ahlaksızlığın vahametine dikkat çekmiştir.

Ahlaksızlığın başlıca belirtilerini şöyle tespit etmek mümkündür: 1) Kutsalı maske olarak kullanmak. 2) Vicdanı devre dışı bırakmak. 3) Güven duygusunu yok etmek. 4) Empatiden yoksun olmak. 5) Bencil çıkarlar uğruna başkasının hakkını ve toplumun güvencesini yok saymak.

Ahlak, toplumların kültürel, dini ve hukuki değerlerine göre farklılık gösterse bile, evrensel bir olgudur ve eksikliği her toplumu olumsuz bir şekilde etkiler. Ne yazık ki, ülkemiz de ahlak eksikliği nedeniyle büyük bir yozlaşma ve çürüme yaşamaktadır. İslam, ilk muhataplarının ahlaki yaşayış biçimine yön verdiği halde bizde etkili olmaması elbette dinin bir eksikliği değildir. Ülkemizde radyolar, televizyonlar, sosyal medya platformları, basılı dini yayınlar ve camilerdeki vaaz ve hutbelerin yoğun anlatımları karşısında beklenirdi ki, İslam insanların üzerinde ahlaki bir etkide bulunsun. Ama ne yazık ki, bu konuşmaların bu anlamda ahlaka bir değer kattığını söyleme imkanına sahip değiliz. Bu da gösteriyor ki, toplumda bir karşılığı olmadığına tanıklık ettiğimiz bu anlatımlar dine dayanmamakta, tam aksine din havasına büründürülmüş asılsız ve temelsiz, akla, mantığa ve en önemlisi de İslam dinine aykırı söylemlerden ibaret kalmaktadır. Bu konuşmalara dikkat edildiğinde, genel olarak, “Allah şöyle buyurdu” diye Kur’ani bir referans gösterilmediği görülür. Daha çok, şeyh dedikleri zavallının rüyaları ya da hayalleri, biraz da halk arasında uydurulmuş hikayelerden oluşmuş bu konuşmalar ahlaklı olmayan kimseleri bile dinden hepten soğutmaktadır. Yani günümüzde sanki, merhum Mehmet Akif’in, Sebilürreşadda yazdığı bir yazıda, İstanbul Müftüsüne dediği, “Eğer ben dini bu heriflerden öğrenseydin onun bir numaralı düşmanı olurdum” sözü hayata geçirilmiş bulunmaktadır.

Bu konuşmaların neredeyse tamamında ana konu kadındır;

“-Kadının saçının tek bir teli görünürse şu kadar ceza gerekir.

-Kadının kocasını ismiyle çağırması haramdır.

-Kadının araba kullanması haramdır.

-Kadının okula gitmesi haramdır.

-Kadın kocasının rızası olmadan asla cennete giremez.

-İlim yapmak, Allah’a ortak koşmaktır; çünkü ilim sahibi O’dur, dolayısıyla ilim yapan kendini O’na ortak koşmuş olur”.

Gibi aslı esası olmayan söylemlerle muazzez dinimiz lekelenmekte ve insanların din algısı zayıflatılmaktadır. Bu durum karşısında insan, “Dinin kadından başka bir konusu yok mu?” diye sormadan edemiyor ve buna görevleri olduğu halde ne Diyanet İşleri Başkanlığı ne de İlahiyat Fakülteleri ses çıkarıyor. Dolayısıyla bu şekilde bir bilgilendirme bombardımanına tabi tutulan toplumda ahlaki erdemler görmek pek mümkün olmuyor.

“İçki satılan dükkândan alıveriş yapmak dindarlığa zarar verir” diyen Diyanet İşleri Başkanlığının bile, kul hakkı yemenin, halkı soyup açlığa mahkum etmenin, halkı yalanlar ve manipülasyonlarla aldatmanın, kamu malını şahsi çıkarlar uğruna çarçur etmenin, kamu görevini liyakatsiz ellere bırakmanın, kamu kasasından birden fazla maaş almanın, vatanın mevcudiyetinin ana unsuru olan şehitlerin hatırasına ihanet etmenin dindarlığa zarar verdiğine hiç temas etmemesi de toplumda ahlaki erdemlerin oluşmamasında önemli bir etkisi olduğunda şüphe yoktur. Sonuç olarak Müslümanların sol elle yemek yeme konusunda gösterdikleri hassasiyeti kul hakkı yemekte göstermez, domuz eti yemeye gösterdikleri hassasiyeti yetim malını yemekte ya da dedikodu yaparak ölü eti yemekte göstermez duruma gelmiş olmalarının asıl nedeninin de bu temelsiz ve yersiz dini anlatımlara dayandığını da söylemek mümkündür.

Ayrıca dini literatürümüzde, Kur’an’da imanla birlikte çok geçen “Doğru dürüst ve erdemli işler yapmak” anlamındaki “Amel-i Salih” kavramı bilinen ibadetlerle sınırlandırılmış ve böylece ibadetleri yerine getiren bir kimsenin artık başka bir şey yapmasına gerek yoktur algısı yaygınlık kazanmıştır. Öyle ki, “Namaz, iki namaz arasındaki günahların affedilmesine sebeptir” (Ebu Davut, Salat) ve “Allah vakit namazı ile günahları silip yok eder” (Müslim, Mesacid) gibi sözleri Hz. Peygambere isnat edilerek, namaz kılmak günah işlemeye ve her türlü ahlaksızlığı yapmaya vasıta yapılmıştır.

Oysa “Amel-i Salih” ibadetlerle sınırlı bir kavram değildir. Çünkü henüz hiçbir ibadet farz kılınmamışken, “Amel-i Salih” Kur’an’ın ilk nazil olan surelerinden “Asr” ve “Tin” surelerinde vurgulu bir şekilde yer almış ve Müslüman nihai kurtuluşa erebilmek için amel-i salih işlemeye, yani doğru dürüst ve erdemli işler yapmaya teşvik edilmiştir. O dönemin amel-i salih kavramının kapsadığı işler de yeni ilk inen surelerde çok net bir şekilde ortaya konmuştur ki, onların başlıcaları, açı doyurmak, garibi barındırmak, köleyi sahibinden satın alarak özgürlüğüne kavuşturmaktır. Zaten ilk inen surelerden biri olan “Beled” suresinde Kur’an’ın asıl hedefi, herkesin tok ve herkesin özgür olması şeklinde özetlenmiştir (Beled, 11-19). Ayrıca Allah, “Yoksa insanlar/müminler, sırf iman ettik/inandık” demekle kendi hallerine bırakılacaklarını ve yapıp ettikleri hususunda hiçbir şekilde sınanmayacaklarını mı sanıyorlar” (Ankebut,2) buyurarak insanın ahlaki davranışlarının önemine dikkat çekmektedir. Bunun yanında, “Ey İman edenler! Yalnız Rabbinizin huzurunda rükû ve secde edin ve yalnız O’na kulluk/ibadet edin. Ayrıca iyi ve yararlı işler de yapın ki, nihai kurtuluşa/huzur ve esenliğe kavuşasınız” (Hac,77) diye buyuran Allah, ibadet etmenin yeterli olmayacağını bunun yanında herkese yararlı olacak güzel işler yapmak gerektiğini de hatırlatmaktadır.

Yine Allah güzel ve hoş kelime olarak nitelendirdiği kelime-i tevhidi yüceltip değerlendiren şeyin doğru dürüst ve erdemli davranışlar olduğunu da bildirmekte (Fatır,10) ve davranışlara yansıtılmamış imanın bir değeri olmayacağına işaret etmektedir. Bu arada namaz ibadetinin de mümini her türlü aşağılık işten ve iğrenç davranışlardan alıkoyan bir ibadet olduğuna dikkat çekilerek asıl ahlaki sorumluluk taşıması gerekenlerin namaz kılan kimseler olduğu da haber verilmektedir (Ankkebut,45). Yani iman ettim demek yeterli değildir. İman tek başına bir iddiadır, ispatı ise, ortaya erdemli davranışlar koymaktı. Zaten eyleme dönüşmeyen her iddia boşlukta kalmaya mahkum değil midir?

İbadetlerin ahlaktan sonra geldiğinin en önemli kanıtı da bizzat Hz. peygamberdir. Zira o Kur’an’da, ibadetleri yönüyle değil de ahlaki yüceliğiyle övülmüştür (Kalem,4). Ayrıca onun ahlakı ile yaşayış biçimini örnek alıp ona uymak Allah’ın sevgisi ve bağışlamasının bir gerekçesi sayılmıştır (Ali İmran,31). Zaten Hz. Peygamber de misyonunun ahlaki güzellikleri tamamlamak olduğunu söylemektedir (Malik, Muvatta, Hüsnü’l-Hulk).

Şunu da ekleyelim ki, ilk Müslümanlar Hz. Peygamberin ibadetlerine değil, ahlaki güzelliklerine, nezaketine, insani ilişkilerine ve herkese karşı merhametle dolu olmasına bakarak ölümüne etrafında kenetlenmişlerdir. Yine Hz. Peygamber, müşriklerin eziyet ve tuzaklarından korunmak için Habeşistan’a hicret etmeye yönlendirdiği arkadaşlarına, orada alnı secdeye varan bir kral var dememiş, “Orada hiç kimseye zulmetmeyen adil ve hakkaniyetli bir kral var, o sizi korur” buyurmuş, yani ahlakın esası olan adalete vurgu yapmıştır (İbn Hişam, es-Sire,1/343). Nitekim asırlar sonra Fransız düşünür Roger Garaudy de şöyle demiştir: “Muhammed, yöneticilerin ve kodamanların hakları için değil, yönetilenlerin ve ezilenlerin hakları için savaş vermiştir. Bu savaş, bir ibadet savaşı değil, bir adalet savaşıdır”.

Ahlaki davranışların önemiyle vaz geçilmezliğini Allah’ın, iyi ve güzel işler yapanları, adalet ve hakkaniyetli davrananları, Allah yolundaki zorluklara göğüs gerip sabredenleri sevdiğini, fesat çıkaranları, zulüm ve kötülük yapanları, Allah’ı inkâr ile nankörlükte bulunanları, hainlik yapanları sevmediğini bildiren ayetlerinde de görmek mümkündür. ki, bu ayetler, Allah’ın sevgisini kazanabilmek ve buğuzundan korunabilmek için mutlaka yapılması ve terkedilmesi gereken birtakım davranışlara dikkat çekmektedir.

Hz. Peygamberin, “Allah’ım! Yaratılışımı güzel yaptığın gibi ahlakımı da güzelleştir” (İbn Hanbel, Müsned) şeklindeki yakarışı ile “Hiçbir baba çocuğuna güzel ahlaktan daha değerli bir hediye bırakmış olamaz” (Tirmizi, Bir) hadisleri de Müslümanım diyen herkesin ahlaklı olmasını zorunlu hale getirmektedir.

Hz. Peygamberin bir ahlak abidesi olduğunu bildiren Kur’an-ı Kerim (Kalem,4) bütün peygamberlerin ortak özeliği, doğru dürüst ve erdemli işler olduğuna da dikkat çeker (Müminun,51).

Ahirette her insanın dünyada iken yapıp ettiklerine bakılarak derecelendirileceğini de bildiren Kur’an-ı Kerim, (En’am,132), “Yazıklar olsun!” şeklindeki bir tehditle başlayan iki suresinde de kul hakkı yemenin ve insan onuruyla oynamanın ne yaman bir davranış olduğuna dikkat çeker (Mutaffifin,1-3 Hümeze,1) ki, bu hususa, “Kul hakkı yiyeni ne Mekke ne de tekke paklar” şeklindeki özdeyiş yeterince açıklık getirmektedir. İranlı ünlü sosyolog Ali Şeriati de “Elini vicdanına koymadıktan sonra alnını istediğin kadar secdeye koy, bir işe yaramaz” diyerek ahlakın önemine vurgu yapmaktadır.

Aslında ben Müslümanım diyen kimse demek işitiyor ki: Ben Allah’tan başkasına kulluk etmem, yalan konuşmam, dedikodu yapmam, iftira etmem, ölçüde ve tartıda hile yapmam, hiçbir şekilde kul hakkı yemem, hiçbir canlıyı incitmem; bana her konuda güvenebilirsiniz, kısaca Allah’ın yasak kıldığı her şeyden ve her işten uzak dururum. Eğer Müslümanım diyen kimse bunları kastetmiyorsa, Müslümanım demesinin hiçbir anlamı olmaz. Çünkü ahlaksız Müslümanlık yok durumundadır.

Sonuç olarak hatırlatmak isteriz ki, toplum olarak eğer çökersek bu, dinsizlikten dolayı olmayıp ahlaksızlık, irfansızlık ve riyakarlıktan dolayı olacaktır. Çünkü dinsizlikten dolayı çöken bir toplum yoktur, ama ahlaksızlıktan, riyadan, zulümden ve insana ihanetten dolayı çöken çok toplum vardır. Çünkü ilahi yasa bu yönde cereyan eder (Hud,117).

Son sözü Yunus söylesin:

İstiyorsan Hakka varmayı,

Meslek edin gönül almayı,

Bırak saraylarda mermer olmayı,

Toprak ol, bağrında gül yetişsin!

------------------------------------------------------------

Şuurlu, kasıtlı ve istismarcı yaklaşımlar dışında, millî, dinî meselelerde, anlaşılmazlıklar, muğlak bakışlar, şuursuzluklar devam edip gidiyor. Oysa bu konulara, özellikle milliyetçilik konusuna ne kadar emek verildi. İsmail Gaspıralı, Yusuf Akçura, Sadri Maksudi Arsal, Ahmet Ağaoğlu, Hüseyinzâde Ali Bey, Zeki Velidi Togan, Ayaz İshaki, Mehmet Emin Resulzâde, Ziya Gökalp, Mustafa Kemal Atatürk, yakın tarihte Osman Turan, Mümtaz Turhan, Erol Güngör, S. Ahmet Arvasi, isimlerini burada zikretmediğim nice ilim ehli, boşuna mı uğraştılar, yazıp çizdiler, söylediler? Halâ mı şuurlanamadık? Üzülmemek mümkün mü?

Anlayışa engel olan, olanı bozan, birşeyler var. Emevi dini ile, buna çare olarak ortaya çıkmış ve fakat olamamış, bu din anlayışının üzerine eklenmiş sufi dini, yani Allah ile aldatanlar, dinî siyaset ve menfaat kalıplarına dökmeyi kurallaştıranlar ile peygamberi yetersiz bulanların dinî, psikolojik, sosyolojik, manzarasının yaptığı ve yapacağı tahribatın haddi hesabı yoktur. Hakikatın özünden, amacından, saptırmıştır. Bir vermişse on almıştır. Aydınlık zihinleri karartmıştır.

Bir kişi Türk olduğu, kendisi de ben Türküm dediği halde, “Ne Mutlu Türk olana” ile “Ne Mutlu Türküm diyene”yi karıştırıp, her ikisini de ırkçılık yapmak gibi görürse, ne demeli? Bu kişiyi bu kanaate götüren sebep neler olabilir? Olsa olsa milliyetçiliği de istismar edenlerin bulunması, Türkiyedeki bilgi kirlilikleri ve siyasi keşmekeştir. Fakat bana göre esas sebep, saptırılmış ve istismarcıların veya şuurlanamamışcıların mirası olan din duygusudur. Asırlardır Türk milletini esir almış olan tarikatlardır. Bunlara Türk’ü ve Türk milliyetçiliğini nasıl anlatacağız? Türk olan ve en anlayışlıları bile Türkiye milliyetçisiyim diyor. Doğrusunu söylemenin bir sorumluluk olduğunu biliyoruz.

Türkiyelilik kimlik değil, bir coğrafyaya aidiyettir. O coğrafyadakilere ayrıcalık, üstünlük, imtiyaz iddiası atfedilmeksizin, kurucu kültür sahibi Türk denmişse, artık bir kimlik söz konusudur. Yapılacaksa bunun milliyetçiliği yapılır. Kimliğini, kültürünü, değerlerini, inanç sistemini, geleceğini kaybet­memek için yapılır. Almanya veya Almanyalı milliyetçiliği olmaz, Alman milliyetçiliği olur. Fransa milliyetçiliği, Arabistan milliyetçiliği değil, doğru­su Fransız, Arap milliyetçiliğidir. Arabistanlı, Fransalı, İtalyalı milliyetçiliği bir kimlik ifadesini yansıtmaz. Eğer oralarda veya Türkiye’de, yan kültürlerin, alt kimliklerin varlığı kastediliyorsa ve eğer karmaşa halinde çoğulcu bir düzen yoksa veya devlet paylaşılmamışsa, orada kurucu kültüre bağlı tek millî kimlik var demektir. Irkçılıkla milliyetçilik arasındaki farkı da burada anlatmayı gereksiz görüyorum. Yüce dinimiz, ırkçılığa kapalı, milliyetçiliğe açıktır. Millî kimliği ve milli şahsiyeti olmayan kişi ve toplumlara, İslam, kendini nasıl taşıtabilir, onlar olmaksızın dünyaya mesajını nasıl verebilir? İslamın özüne ve amacına vakıf din ve felsefe büyükleri, sufi düşünceyi ve yaşayışı yozlaştırmamış haddini bilen, kadir kıymet bilen, gönül sultanları, bu meseleyi pek iyi bilirler. Bunlardan da bir örnek vererek bitireyim. Abdülha­kim Arvas, yanındakilerle sohbet ederken, söz, kavim, millet meselesine gelince şöyle der: Biliyorsunuz ben seyyidim. Bu demektir ki menşe olarak Türk değilim. Ama şunu bilin ki, dünyada iki Türk kalsa biri benim. Biraz sonra, hayır hayır der. Eksik söyledim, düzeltiyorum. Dünyada tek bir kişi Türk kalsa o benim. Ama jön Türk değilim. Onun torunlarından dostum ve ağabeyim rahmetli S. Ahmet Arvasi, bir kitabının girişinde şöyle yazmıştır: Ben, Afrika’nın bir köşesinde, bir kavmin siyahî bir ferdi olsaydım bile (yani Türk olmasaydım bile) Türk milletini tanıdıktan sonra hiç tereddütsüz Türk milliyetçisi olurdum.

Hepsi bu.

Prof. Dr. Yümni Sezen

Şuurlu, kasıtlı ve istismarcı yaklaşımlar dışında, millî, dinî meselelerde, anlaşılmazlıklar, muğlak bakışlar, şuursuzluklar devam edip gidiyor. Oysa bu konulara, özellikle milliyetçilik konusuna ne kadar emek verildi. İsmail Gaspıralı, Yusuf Akçura, Sadri Maksudi Arsal, Ahmet Ağaoğlu, Hüseyinzâde Ali Bey, Zeki Velidi Togan, Ayaz İshaki, Mehmet Emin Resulzâde, Ziya Gökalp, Mustafa Kemal Atatürk, yakın tarihte Osman Turan, Mümtaz Turhan, Erol Güngör, S. Ahmet Arvasi, isimlerini burada zikretmediğim nice ilim ehli, boşuna mı uğraştılar, yazıp çizdiler, söylediler? Halâ mı şuurlanamadık? Üzülmemek mümkün mü?

Anlayışa engel olan, olanı bozan, birşeyler var. Emevi dini ile, buna çare olarak ortaya çıkmış ve fakat olamamış, bu din anlayışının üzerine eklenmiş sufi dini, yani Allah ile aldatanlar, dinî siyaset ve menfaat kalıplarına dökmeyi kurallaştıranlar ile peygamberi yetersiz bulanların dinî, psikolojik, sosyolojik, manzarasının yaptığı ve yapacağı tahribatın haddi hesabı yoktur. Hakikatın özünden, amacından, saptırmıştır. Bir vermişse on almıştır. Aydınlık zihinleri karartmıştır.

Bir kişi Türk olduğu, kendisi de ben Türküm dediği halde, “Ne Mutlu Türk olana” ile “Ne Mutlu Türküm diyene”yi karıştırıp, her ikisini de ırkçılık yapmak gibi görürse, ne demeli? Bu kişiyi bu kanaate götüren sebep neler olabilir? Olsa olsa milliyetçiliği de istismar edenlerin bulunması, Türkiyedeki bilgi kirlilikleri ve siyasi keşmekeştir. Fakat bana göre esas sebep, saptırılmış ve istismarcıların veya şuurlanamamışcıların mirası olan din duygusudur. Asırlardır Türk milletini esir almış olan tarikatlardır. Bunlara Türk’ü ve Türk milliyetçiliğini nasıl anlatacağız? Türk olan ve en anlayışlıları bile Türkiye milliyetçisiyim diyor. Doğrusunu söylemenin bir sorumluluk olduğunu biliyoruz.

Türkiyelilik kimlik değil, bir coğrafyaya aidiyettir. O coğrafyadakilere ayrıcalık, üstünlük, imtiyaz iddiası atfedilmeksizin, kurucu kültür sahibi Türk denmişse, artık bir kimlik söz konusudur. Yapılacaksa bunun milliyetçiliği yapılır. Kimliğini, kültürünü, değerlerini, inanç sistemini, geleceğini kaybet­memek için yapılır. Almanya veya Almanyalı milliyetçiliği olmaz, Alman milliyetçiliği olur. Fransa milliyetçiliği, Arabistan milliyetçiliği değil, doğru­su Fransız, Arap milliyetçiliğidir. Arabistanlı, Fransalı, İtalyalı milliyetçiliği bir kimlik ifadesini yansıtmaz. Eğer oralarda veya Türkiye’de, yan kültürlerin, alt kimliklerin varlığı kastediliyorsa ve eğer karmaşa halinde çoğulcu bir düzen yoksa veya devlet paylaşılmamışsa, orada kurucu kültüre bağlı tek millî kimlik var demektir. Irkçılıkla milliyetçilik arasındaki farkı da burada anlatmayı gereksiz görüyorum. Yüce dinimiz, ırkçılığa kapalı, milliyetçiliğe açıktır. Millî kimliği ve milli şahsiyeti olmayan kişi ve toplumlara, İslam, kendini nasıl taşıtabilir, onlar olmaksızın dünyaya mesajını nasıl verebilir? İslamın özüne ve amacına vakıf din ve felsefe büyükleri, sufi düşünceyi ve yaşayışı yozlaştırmamış haddini bilen, kadir kıymet bilen, gönül sultanları, bu meseleyi pek iyi bilirler. Bunlardan da bir örnek vererek bitireyim. Abdülha­kim Arvas, yanındakilerle sohbet ederken, söz, kavim, millet meselesine gelince şöyle der: Biliyorsunuz ben seyyidim. Bu demektir ki menşe olarak Türk değilim. Ama şunu bilin ki, dünyada iki Türk kalsa biri benim. Biraz sonra, hayır hayır der. Eksik söyledim, düzeltiyorum. Dünyada tek bir kişi Türk kalsa o benim. Ama jön Türk değilim. Onun torunlarından dostum ve ağabeyim rahmetli S. Ahmet Arvasi, bir kitabının girişinde şöyle yazmıştır: Ben, Afrika’nın bir köşesinde, bir kavmin siyahî bir ferdi olsaydım bile (yani Türk olmasaydım bile) Türk milletini tanıdıktan sonra hiç tereddütsüz Türk milliyetçisi olurdum.

Hepsi bu.