Bir köyün kaderi yalnızca nüfus sayısıyla ölçülmez. Bir köyün yaşam gücü; sabah ezanından sonra bacasından tüten dumanla, okul yolunda koşan çocukların sesiyle, tarlaya giden traktörün izleriyle ve akşam meydanda edilen sohbetlerle anlaşılır. Eğer bunlar yok olmuşsa, o köy haritada görünse bile aslında ruhunu kaybetmiştir. Bugün Gümüşhane başta olmak üzere Anadolu’nun pek çok bölgesinde karşı karşıya olduğumuz en büyük ve dramatik sorun tam da budur. Kırsal alanlar hızla boşalıyor, köyler yaşlanıyor ve üretim her geçen yıl kan kaybediyor. Bir zamanlar imece usulüyle tarlaların işlendiği bereketli topraklar, günümüzde sürekli yaşayan hane sayısı 5-10’un altına düşmüş adeta birer "yaşlılar yurduna" dönüşmüş durumdadır. Yaz aylarında gurbetçilerin gelişiyle yaşanan geçici hareketlilik, sonbaharla birlikte yerini derin bir sessizliğe bırakmaktadır. Bu tablo sadece bir göç meselesi değil; ekonomik, sosyal, mimari ve kültürel bir çöküşün açık göstergesidir.
Aralık 2025’te tamamlanan "Gümüşhane Köylerimizin Sorunları ve Çözüm Önerileri Anketi", bu acı gerçeği rakamlarla ve saha gözlemleriyle ortaya koymaktadır. 55 farklı köy ve mahalleyi temsil eden 87 katılımcıyla gerçekleştirilen araştırmada, katılımcıların %75’inin 36 yaş ve üzerinde olması kırsaldaki tehlikeli yaşlanma eğilimini doğrulamaktadır. İlçe bazındaki katılıma bakıldığında Şiran (36), Merkez (19), Torul (18), Kelkit (8), Köse (4) ve Kürtün (2) öne çıkmaktadır. Ankette dile getirilen sorunlar, köylerin boşalmasının tek sebebinin "şehir sevdası" olmadığını, altında yatan derin altyapı yetersizliklerini gözler önüne sermektedir.
Ulaşım Güvenliği ve Bozuk Yollar (%62 / 45 Bildirim): Kelkit’in Gödül ve Sarışeyh köylerinde olduğu gibi 500-700 metrelik uçurumların kenarında bariyersiz seyahat etmek zorunda kalan vatandaşlarımız ciddi güvenlik endişesi yaşamaktadır. Ulaşımı güvensiz olan bir köy tabi ki kademeli olarak terk edilmeye mahkumdur.
İçme Suyu ve Sulama Krizi (%55 / 44 Bildirim): 2025-2026 yıllarında dahi Torul Kirazlık ve Şiran Babuş köylerinde 60-70 yaşındaki büyüklerimiz kovalarla evlerine su taşımaktadır. Babuş Köyü’nden gelen "Temmuz ve ağustos ayında asla su olmuyor, kovalarla banyo yapıyoruz" feryadı durumun vahametini özetlemektedir.
Dijital İzolasyon (%58): Beydere, Demirkapı ve Dibekli köylerinde internet ve telefon şebekesinin çekmemesi, gençlerin ve uzaktan çalışan profesyonellerin köyde kalmasını imkansız kılmaktadır.
Miras ve Hisseli Tapu Düğümü (%40): Tamzı, Gödül ve Yukarı Akcalı köylerindeki hisseli tapu kilitlenmesi ve imar problemleri nedeniyle gençler ata mirası arazilere yeni ev yapamamakta ve tarlaları işleyememektedir.
Saha çalışmasında sıkça karşılaşılan "Gençler köye gelmek istemiyor" ifadesi yalnızca bir konfor arayışını değil; gelecek görememeyi, üretim yapamamayı, sağlık hizmetine ulaşamamayı ve sosyal yalnızlığı temsil etmektedir. İnternetin çekmediği, doktorun uğramadığı, kapalı okulları nedeniyle sosyal dokunun yok olduğu ve yüksek mazot, yem ile gübre maliyetleri altında ezilen üreticinin tutunamadığı bir kırsalda yaşam sürdürülemez. Yaşlanan köylerle birlikte tohum bilgisi, yaylacılık geleneği ve yerel mimari gibi yüzlerce yıllık birikimler de silinmektedir. Telme Köyü sakininin "Kültürümüzü kaybettik" haykırışı, kaybettiğimiz şeyin sadece nüfus değil ayrı zamanda Gümüşhane’nin hafızası olduğunu kanıtlamaktadır.
Kırsal kalkınmayı yalnızca bir tarım politikası değil bütüncül bir yaşam alanı reformu olarak ele almalıyız. Bu doğrultuda çözüm 4 ana başlıkta toplanmalıdır:
Sosyal ve Fiziki Altyapı Reformu: Köylere yüksek hızlı internet ulaştırılmalı, atıl kapalı okullar Köy Konağı ve Ortak Çalışma Alanı olarak dönüştürülmeli, gezici mobil sağlık ekipleri yaygınlaştırılmalıdır.
Bütünleşik Su ve Ulaşım Master Planı: İçme ve sulama suyu hatları ayrılmalı, gölet projeleri hızlandırılmalı; uçurumlu köy yollarına acilen bariyerler çekilerek ulaşım emniyeti sağlanmalıdır.
Tapu ve İmar Kolaylığı: Hisseli tapu kilitlenmesine hukuki destek verilmeli, Hazine arazileri düzenli parsellenerek köye dönüp üretim yapmak isteyen gençlere sembolik şartlarla tahsis edilmelidir.
Genç Girişimci ve Kırsal Kalkınma Modeli: Kelkit fasulyesi, pestil-köme ve arıcılık gibi alanlarda alım garantili kooperatifleşme teşvik edilmeli, genç çiftçilere doğrudan girdi desteği sunulmalıdır.
Bir köy boşaldığında tarım azalır, üretim düştükçe şehirde pahalılık artar ve doğa sahipsiz kalır. Gümüşhane için en büyük yatırım sadece beton yollar yapmak değil; köyleri yeniden yaşanabilir, üretken ve güvenli hale getirmektir. Ankete katılan hemşehrilerimizin %70’inden fazlasının çözüm süreçlerinde maddi, manevi veya fikri olarak aktif görev almaya hazır olduğunu beyan etmesi en büyük umut kaynağımızdır. Bu çalışma bir şikayet listesi değil ortak akıl belgesidir. Sessizleşen köylerimizi yeniden çocuk sesleriyle doldurmak hepimizin ortak sorumluluğudur. Köylerimizi yalnız bırakmayalım; çünkü köy yaşarsa Gümüşhane yaşar.
Burhan GÜL
Yenilenebilir Enerji ve Teknoloji Sistemleri Uzmanı
Yüksek Makine Mühendisi