Bir şehrin geleceğini yalnızca nüfus sayısı belirlemez. O nüfusun yaşı, üretime katılımı ve gençlerin kendi memleketlerinde bir gelecek görüp görmediği çok daha önemlidir. Gümüşhane'nin kırsalında bugün belki de yeterince konuşmadığımız en önemli meselelerden biri ise genç kadınların memleketten kopuşudur.
2025 yılında gerçekleştirdiğim “Gümüşhane Köylerimizin Sorunları ve Çözüm Önerileri” saha araştırması, 87 katılımcının 55 farklı köy ve mahalleyi temsilen verdiği cevaplarla kırsalımızın önemli sorunlarını ortaya koydu. Su ve sulama, ulaşım, altyapı, internet, ekonomik gelir ve istihdam yetersizliği, tarım ve hayvancılıktaki gerileme ile sosyal hizmet eksiklikleri öne çıkan başlıklar oldu.
Asıl dikkat çekici olan ise bu sorunların birbirinden bağımsız olmaması.
Su sorunu üretimi azaltıyor. Üretim azalınca gelir düşüyor. Gelir düşünce gençler göç ediyor. Gençler gidince köyler yaşlanıyor ve boşalıyor.
Bu zincirin içerisinde genç kadınların özel bir yeri var.
Öncelikle araştırmamızın kadın istihdam oranını doğrudan ölçmediğini belirtmek gerekir. Katılımcıların 80'i erkek, 7'si kadındı. Dolayısıyla anketten hareketle kadın istihdamına ilişkin kesin bir oran vermek doğru olmaz. Ancak saha bulguları, genç kadınların kırsalda kalmasını ve üretime katılmasını zorlaştıran koşulları açık biçimde gösteriyor.
Kırsalda kadın emeği çoğu zaman görünmez. Tarımda, hayvancılıkta, arıcılıkta, ev üretiminde ve yöresel ürünlerin hazırlanmasında önemli bir emek vardır. Fakat üretmek her zaman gelir elde etmek anlamına gelmez. Ürün pazara ulaşmıyorsa, emeğin karşılığı alınamıyorsa ve sosyal güvence bulunmuyorsa yapılan faaliyet sürdürülebilir bir istihdama dönüşemez.
Tam burada kadın kooperatifleri önemli bir fırsat sunuyor.
Gümüşhane'nin kuşburnusu, balı, süt ürünleri, fasulyesi, yöresel gıdaları ve el emeği ürünleri yalnızca üretilip tüketilmemeli; işlenmeli, paketlenmeli, markalaştırılmalı ve daha geniş pazarlara ulaştırılmalıdır.
Bir köyde birkaç kadının yaptığı üretim küçük görünebilir. Ancak farklı köylerdeki kadınların aynı kooperatif çatısı altında birleşmesi, ortak üretim ve pazarlama yapılması halinde ortaya ciddi bir ekonomik değer çıkabilir. Üstelik pazar artık sadece ilçe veya il sınırlarıyla sınırlı değil. Güçlü internet altyapısı ve e-ticaret sayesinde Gümüşhane'de üretilen bir ürün Türkiye'nin her yerine ulaştırılabilir.
Fakat önce kırsalın temel sorunlarını çözmek zorundayız.
Araştırmamızda internet ve iletişim eksikliğinin gençlerin köylere dönüşünü zorlaştırdığı açıkça görülüyor. Bir katılımcının ifadesiyle, “Köyümüze gelen gençler internet çekmediği için geri dönüyor.”
Bu cümle aslında bize çok şey anlatıyor.
Genç bir kadına iş imkânı sağlayıp internet vermezseniz dijital pazarlama yapamaz. Kooperatif kurup lojistik desteği sağlamazsanız ürününü pazara ulaştıramaz. Üretim desteği verip sosyal güvenceyi düşünmezseniz bu faaliyet uzun vadede sürdürülemez.
Dolayısıyla genç kadın istihdamı yalnızca “kadınlara iş bulma” meselesi değildir. Bu aynı zamanda kırsal kalkınma, nüfusu koruma ve göçü önleme meselesidir.
Gümüşhane'de her ilçeden pilot köyler belirlenerek genç kadınların yerel istihdamını hedefleyen özel bir program hayata geçirilebilir. Kadınların üretim alanları belirlenmeli, mevcut kooperatifler güçlendirilmeli, küçük ölçekli işleme ve paketleme tesisleri kurulmalı, e-ticaret ve dijital pazarlama eğitimleri verilmelidir. Bunun yanında internet, ulaşım, sosyal alan ve çocuk bakım hizmetleri de aynı planın içerisinde değerlendirilmelidir.
Uzun vadede ise “Gümüşhane Modeli Köye Dönüş” gibi daha kapsamlı bir yaklaşım ortaya konulabilir. Konut, iş, üretim, sosyal yaşam ve altyapı birlikte planlanmalıdır. Kadın kooperatifleri ilçeler arasında bir ağ haline getirilmeli; yöresel ürünler, agro-turizm, ekoturizm ve yenilenebilir enerji gibi alanlarda kadınların daha fazla yer alması sağlanmalıdır.
Çünkü genç bir kadının Gümüşhane'de kalması sadece bir kişinin burada yaşaması demek değildir.
Bir kadın kalırsa bir aile kalabilir. Bir aile kalırsa çocuklar kalır. Çocuklar kalırsa okul, esnaf, üretim ve sosyal hayat da yaşamaya devam eder.
Bu nedenle genç kadınların memleketten kopuşunu yalnızca bireysel bir tercih olarak değerlendiremeyiz. Arkasında iş, gelir, sosyal güvence, eğitim, ulaşım, internet ve sosyal yaşam gibi birbirine bağlı birçok neden var.
Bugün “Gençler neden köye dönmüyor?” diye soruyoruz.
Belki de artık soruyu değiştirmeliyiz:
“Gençlerin köye dönmesi için nasıl bir hayat kurmalıyız?”
Bu sorunun cevabını verebilirsek göçün yönünü de değiştirebiliriz.
Çünkü zinciri tersine çevirmek mümkün:
Kadın üretir → gelir elde eder → sosyal güvence kazanır → aile memlekette kalır → gençler köye döner → köy yeniden canlanır.
Gümüşhane'nin geleceğini konuşurken genç kadınları konuşmadan gerçek bir gelecek planı yapamayız.
Genç kadınları memlekette tutacak iş ve yaşam imkânlarını oluşturabilirsek, yalnızca kadınların değil, Gümüşhane'nin geleceğini de güçlendirmiş oluruz.
Çünkü sonunda cevaplamamız gereken soru çok basit:
Genç kadınlar giderse köyler kimin olacak?
Burhan GÜL
Yenilenebilir Enerji ve Teknoloji Sistemleri Uzmanı Yüksek Makine Mühendisi
